The Grand Tour – Bestemming Italië I Jonge aristocraten in hun ‘tussenjaren’

Van 18 september 2025 tot en met 4 januari 2026 presenteert het Mauritshuis The Grand Tour – Bestemming Italië: een reis langs topstukken uit drie vooraanstaande Britse landhuizen: Burghley House, Holkham Hall en Woburn Abbey. De kunstwerken op deze tentoonstelling werden in de 17de en 18de eeuw verzameld tijdens de Grand Tour: een meerjarige, educatieve reis over het Europese vasteland, bedoeld als afronding van de opvoeding van jonge Britse aristocraten.

Onder de blikvangers bevinden zich een indrukwekkend portret van Thomas William Coke (Holkham Hall) door Pompeo Batoni, werk van Angelica Kauffman (Burghley House) en twee grote Venetiaanse stadsgezichten van Canaletto, alle voor het eerst in Nederland te zien (Woburn Abbey).

Podcast, luistertour & winactie 
De Grand Tour is een bijzonder fenomeen, waar niet iedereen bekend mee is. Daar willen we met deze tentoonstelling verandering in brengen. Niet alleen door de prachtige kunstwerken te laten zien die de jonge edellieden tijdens hun reizen kochten, maar ook door veel verhalen te delen. Samen met onze partner Nationale-Nederlanden bieden we de aflevering over de Grand Tour van de populaire podcast Alle Geschiedenis Ooit gratis aan op alle bekende platforms. Daarnaast hebben we de podcastmakers gevraagd samen met ons een audiotour te ontwikkelen die bezoekers gratis kunnen beluisteren in onze Mauritshuis-app. En wat ook bijzonder is: we bieden bezoekers de kans om zelf in de voetsporen van de ‘Grand Tourists’ te treden en op ontdekking te gaan op de ultieme bestemming: Rome. Wie na een bezoek de vragenlijst invult maakt kans op een vijfdaagse reis voor twee personen, aangeboden door Nationale-Nederlanden.

Burghley House – groots in verzamelen
Bezoekers maken kennis met twee bijzondere reizigers uit de Cecil-familie: John Cecil, de 5de earl (graaf) van Exeter, en Brownlow Cecil, de 9de earl. In de 17de eeuw reisde John vier keer met zijn vrouw door Europa om kunst te verzamelen voor hun familielandgoed Burghley House. Meubels, wandtapijten – alles werd aangeschaft, maar vooral heel veel schilderijen. Hun reizen waren verre van licht: ze gingen met kinderen, bedienden en tientallen paarden op pad. Daarnaast verliepen de Grand Tours niet zonder uitdagingen: zieke bedienden bleven achter, paarden bezweken in de hitte en rijtuigen gingen kapot.

Geliefd, getalenteerd en veelgevraagd
In de 18de eeuw trok hun achterkleinzoon Brownlow Cecil als weduwnaar naar Italië. Hij had een uitgesproken favoriet: Angelica Kauffman. Deze Zwitsers-Oostenrijkse schilder die lang in Italië werkte was dé ster van haar tijd. De tentoonstelling toont een prachtig portret van deze zeer getalenteerde en veelgevraagde schilder. Voor velen was een ontmoeting met Kauffman hét hoogtepunt van hun Grand Tour. Op Kauffmans portret van Brownlow is de Vesuvius op de achtergrond te zien. Geen bezoek aan Napels was compleet zonder beklimming van deze vulkaan, wat leidde tot de eerste ‘ramptoeristen’. Pietro Fabris schilderde een gedetailleerde voorstelling van de uitbarsting van de Vesuvius in 1767, met op de voorgrond een menigte die het natuurgeweld aanschouwt.

Holkham Hall – een landhuis voor de kunst
Thomas Coke, de 1ste earl van Leicester, was pas vijftien toen hij begon aan zijn zes jaar durende Grand Tour (1712–1718). Hij reisde met een duidelijk doel: het verzamelen van kunst voor het toekomstige Holkham Hall, dat hij na terugkomst liet bouwen in Palladiaanse stijl, met Romeinse zuilen, tempelachtige gevels en een strakke symmetrie. Tijdens zijn reis verzamelde hij één van de belangrijkste 18de-eeuwse verzamelaars van Claude Lorrain, de Franse meester van Italiaanse landschappen, zoals het prachtige Gezicht op een zeehaven en amfitheater. Maar ook het topstuk van de tentoonstelling: een indrukwekkend portret van zijn achterneef Thomas William Coke, geschilderd door Pompeo Batoni, een echt Grand Tour-portret met een Romeins beeld uit het Vaticaan op de achtergrond.

Woburn Abbey – obsessie voor Venetië
Wie aan de Grand Tour denkt, denkt aan Rome, maar ook aan Venetië. John Russell, die in 1735 de 4de duke (hertog) van Bedford werd, bezocht deze stad tijdens zijn Grand Tour (1730-1731). Zoals veel jonge aristocraten wilde hij een blijvende herinnering mee naar huis nemen. En wat was er passender dan een stadsgezicht van Canaletto – dé schilder van het 18de-eeuwse Venetië. Uiteindelijk werd de bestelling van John Russell uitgebreid naar een serie van meer dan 24 schilderijen, de grootste serie Canaletto’s die bewaard is gebleven. Deze schilderijen hangen normaal gesproken in de eetkamer van Woburn Abbey, het eeuwenoude familiehuis van de Russells.

The Grand Tour
Nu bestaat er zoiets als ‘een tussenjaar’ na de middelbare school, maar een Grand Tour kon gerust meerdere jaren duren. Italië was het ultieme einddoel, met Rome, Florence, Napels en Venetië als hoogtepunten. Onderweg leerden de reizigers over kunst, architectuur en cultuur – en verzamelden ze kunstwerken voor in hun Engelse (land)huizen, zoals wij nu souvenirs zouden meenemen. Toch waren deze reizen niet altijd braaf. Ze stonden ook bekend om verleidingen zoals gokken en nachtelijk vertier. Om de jongemannen in het gareel te houden, reisden begeleiders mee. Vanaf de 18de eeuw gingen ook steeds meer vrouwen op Grand Tour, soms reisden ze met hele families. Het einde van de Grand Tour-traditie werd ingeluid door de Napoleontische oorlogen (1803-1815). In de 19de eeuw zou het reizen met de komst van de stoomtrein voorgoed veranderen.

18 september 2025 – 4 januari 2026.

Afbeelding: Canaletto, Gezicht op de Canal Grande in Venetië met de Dogana en de Santa Maria della Salute, 1734, Woburn Abbey

https://www.mauritshuis.nl/