Op de cross-over tentoonstelling van Galerie Wind – gecureerd door Mishmash – bracht kunstwerken en designiconen samen. Onder meer was er bijzonder werk van Johannes Steendam die zijn werk maakt met gebruikte motorolie.
Daar moest ik meer van weten. Ik maakte een afspraak met de kunstenaar in zijn werkplaats in het buitengebied van Vlaardingen vlakbij de Maas. Het is een voormalige sportkantine van de tennisbaan van Unilever. Nu is het niet alleen werkplaats maar ook een galerie ‘Neck of the Woods’, wat zoiets betekent als ‘jouw speelveld’.
Abstracte composities met motorolie
Johannes Steendam maakt abstracte composities met verschillende kleuren gebruikte motorolie. De werken hebben verschillende afmetingen. Hij beschildert ook pallets in deze kleuren. Johannes: “Het verhoudt zich heel erg tot het landschappelijke. Olie is een natuurproduct, het komt uit de grond; het heeft als product de wereld veranderd.”
Tijd is een belangrijke pijler van zijn werk, voegt hij.er aan toe. “Tijd is de vierde dimensie. 300 miljoen jaar geleden ontstond aardolie uit tropische gewasbossen. Het is een natuurproduct. Het is ook abstract en het komt bij mij terug in abstracte composities. Ik trek banen, vlakken en lijnen met een kleur- en tooncontrast.”
Zijn werk is niet autobiografisch en ook niet politiek in de zin dat hij iets over het product olie wil zeggen.
Oilfields
Hij noemt de werken ‘Oilfields’ omdat ze zich op een bepaalde manier verhouden tot de ‘Color Field Paintings’ van de abstract expressionisten zoals Rothko en Barnett Newman. Net zoals dat werk is het oliewerk van Steendam diffuus, fluïde en lijkt het te zweven. Rechts van mij zie ik aan de wand een ‘kleine Rothko’ van de hand van Johannes Steendam in zijn motorolie kleuren.
Johannes heeft zeven jaar in het Stedelijk Museum Amsterdam gewerkt en het werk ‘Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue’ van Barnett Newman is hem zeer bekend. Voor het raakvlak tussen twee vlakken gebruikte Newman ‘Zips’, een soort van ritsluitingen waarbij hij twee verschillende kleurvlakken met elkaar verbond. “Newman beschreef het. We staan allemaal op de schouders van reuzen.”
Motorolie heel uniek, zegt Johannes. “Het is een olie die zich niet laat fixeren. Ik laat het heel langzaam intrekken in zwaar aquarelpapier. Het medium maakt zijn eigen lijnen. Je kunt het enigszins vergelijken met Oost-Indische inkt, of – in techniek – aan aquarelverf. Een aquarel kun je niet corrigeren, dat geldt ook voor motorolie.”
Hoe kwam hij op het idee?
“In 2009 was ik drie maanden in het atelier van Jan Frank, een Amerikaanse abstract expressionist. In New York had ik de film Crash gezien van David Cronenberg, die film ging over een groep mensen uit een donkere subcultuur die auto-ongelukken verheerlijkten door ze na te spelen.
Jan Frank wees me op John Chamberlain die sculpturen maakte van autowrakken. Terug in mijn eigen atelier in Rotterdam zat ik gedachteloos te klooien met motoronderdelen – want ik had ook iets met auto’s – waarop nog wat oude motorolie zat. Die veegde ik af aan een stuk papier. Dat was een Eureka momentje.”
Hij ging naar de garage voor wat kannetjes gebruikte motorolie uit een zwarte dieselwagen. En vervolgens naar de kunstenaarsbenodigdhedenwinkel voor papier. “Ik ging strepen trekken. Wat doet dit? Ik kon er ook tekeningen mee maken, bijvoorbeeld van iconen uit de auto-industrie als een Benz. Ik experimenteerde verder en zag dat de ene olie anders uitpakte dan de andere. Qua uitloop, qua dikte.” Zo kwam hij – rond 2012 – tot de eerste Oilfields.
Je hebt verschillende soorten kunstenaars, zegt hij. Maar bij elke kunstenaar is er wel sprake van experiment, in welke vorm dan ook. “Je kunt een andere beeldtaal kiezen, zoals het neoplasticisme van De Stijl en Mondriaan, maar ook een ander medium. Dan krijg je ook een nieuw beeld.”
Heeft Johannes een sleutelwerk?
Ja, dat zijn de testwerken om te kijken hoe de motorolie uitpakte. “Die motorolie verkreeg ik van een paar bevriende garagehouders. Ik vond het ook leuk uit te vinden uit wat voor auto die olie kwam, bijvoorbeeld een Fiat Panda of uit een oude Mercedes. Dan heb je meteen een verhaal bij die olie. Ik heb ook ‘Oil Drippings‘ gemaakt geïnspireerd op parkeerplaatsen met veel auto’s en veel vlekken, bijvoorbeeld bij ziekenhuizen. Ik maakte dan mijn eigen compositie. Het waren letterlijk Drippings.”
Hoe lang is hij al kunstenaar?
Hij is geregistreerd als kunstenaar in het jaar 2000. Hij heeft een opleiding op het gebied van vormgeving en communicatie, marketing en reclame. Als kunstenaar is hij autodidact.
Hij begon aan de keukentafel. “Ik heb vroeger veel gefotografeerd, met de computer gewerkt, video gedaan, geschilderd. Altijd had ik al talent voor tekenen. Ik was ’t beste in tekenen. Ik stortte me volledig op het tekenen, vooral wat kleiner werk en op aquarellen. Ik kreeg succes met die aquarellen en vond een klein ateliertje. Toen ben ik gaan exposeren. Tejo Vlaanderen opende zijn galerie ‘De Visarend’ en daar mocht ik mijn werk hangen, 15 schilderijen. Het was een succes. Via, via kreeg in contacten in de regio Rotterdam. Maar na een tijdje was ik de techniek en het onderwerp zat. Ik begon een zoektocht die uiteindelijk leidde tot de ‘Oilfields’.
Vijf jaar heeft hij zelf een galerie in Rotterdam gehad. Daarnaast heeft hij veel lesgegeven, aan Kuub 3 en de Beeldenfabriek en de SKVR die hieruit voortkwamen. Hij was museumdocent en rondleider bij het Rijksmuseum, Stedelijk Museum Amsterdam en Museum Boijmans. “Daar heb ik wel een goede kennis van de kunstgeschiedenis gekregen.”
Friesland
Hij is een noorderling, voegt hij eraan toe. “Een halve Fries, geboren in Delfzijl.” Zijn vader was ook kunstenaar, hij maakte aquarellen. Johannes bracht zijn werk onder de aandacht van Thom Mercuur van Museum Belvédère in Heerenveen en wat later van Han Steenbruggen van dat museum en werd in 2015 opgenomen in de groepstentoonstelling ‘Wind, water, wad’ en zo kwamen zijn nieuwe schilderijen onder de aandacht van het publiek. Galerie Loof van de familie Hartsuiker in Jubbega toonde zijn werk in 2019 en dat leidde weer tot andere contacten en artikelen over zijn werk.
Nu heeft hij weer een galerie, ‘Neck of the Woods’ en heeft grote plannen voor de komende jaren. Op dit moment is er een tentoonstelling met het werk van Henk de Vries uit Friesland en Henriette van Erp uit Brabant te zien.
Tot slot, wat is zijn artistieke filosofie?
Johannes: “Als kunst iets is, is het een akte van vrijheid. Niet veel mensen kunnen omgaan met die vrijheid.”
https://artoffice.info/kunstenaar/johannes-steendam/
https://www.instagram.com/jlmsteendam/
https://www.facebook.com/JLMS73/
https://galleryviewer.com/nl/kunstwerk/45733/oilfield-i
Leave a Reply