Het eiland van Marek Sapinski

Het eiland is een architectonisch en stedenbouwkundig project louter gebaseerd op verbeelding. Het idee is ontstaan in het hoofd van de dan 12-jarige Marek die in het Polen van de jaren ‘60 woont en onder invloed van zijn vader, staatsarchitect Janusz Sapinski, gebouwen begint te tekenen.

Wat simpel begint aan een keukentafel met potloodtekeningen in een ruitjesschrift, ontwikkelt zich in de volgende 50 jaar, eerst in 2D, later in 3D tot meer dan 20 steden die uiteindelijk zelfs een eigen eiland opeisen dat al snel Republika Marka zal heten.

Ik heb met Marek Sapinski afgesproken in WM Gallery in Amsterdam. Hij overhandigt mij het boek ‘Het Eiland’ dat in 2020 verscheen ter gelegenheid van een expositie erover in Museum Het Schip in Amsterdam. In dat museum is hij vrijwilliger.

Hoe begon het?

Marek Sapinski: “Het begon in Gdansk in de jaren 60. Het land waar ik opgroeide, heette toen de Volksrepubliek Polen. Mijn vader, Janusz Sapinski, werkt als architect voor een groot staatsarchitectenbureau. In communistisch Polen houdt dit bureau zich nauwgezet aan de geldende regels dat het allemaal zo goedkoop mogelijk moet; veel betonnen prefab-constructies dus en maar weinig aandacht voor vormgeving en details. Janusz was echter ambitieus en voelde zich enorm geremd in zijn ontwikkeling als architect.
Desondanks probeerde hij zoveel mogelijk de architectonische beperkingen te omzeilen en te doen waar hij echt achter staat.”

Nep-lego

Anders dan op het staatsarchitectenbureau sloegen het werk en de ideeën van zijn vader wel direct aan bij hem en zijn acht jaar oudere broer Jacek. “Wij begonnen met nep-Lego en met louter de witte, rode en zwarte basisstenen steden te bouwen met vooral hoge torens.

Toen ik een jaar of tien was, begon ik de atlassen en encyclopedieën uit mijn vaders bibliotheek te onderzoeken.
Hieruit ontwikkelde zich een grote liefde voor aardrijkskunde en ging ik zelf landkaarten, eilanden en stadsplattegronden tekenen. Rond die periode begon ik samen met mijn buurvriendje ook een ‘encyclopedie‘ aan te leggen. Hij was redacteur van het dierenrijk, ik van het landenlexicon.”

Eerste tekening geïnspireerd op gebouw van zijn vader

Niet veel later zaten ze over de keukentafel heen gebogen moderne gevels te tekenen. “Mijn eerste tekening was geïnspireerd op het pronkstuk van mijn vader dat in Gdansk staat. Het gebouw, in 1962 voltooid, is een van de eerste moderne gebouwen in de stad. Aan het ontwerp kan je duidelijk zien dat mijn vader een bewonderaar is van Le Corbusier.

Ik ging steeds meer gebouwen tekenen. Mijn inspiratie haalde ik uit tijdschriften en boeken van mijn vader over architectuur. Mijn grote voorbeelden: Mies van der Rohe, Oscar Niemeyer en Walter Gropius. “

Stadsplattegronden

De gebouwen die hij tekende, plaatste hij binnen een stadsstructuur. “Zo ontstaan de eerste stadsplattegronden. De eerste steden noem ik Grodzberg en Santa Felicia.
De namen zijn geïnspireerd op de Amerikaanse westernserie Bonanza. In de jaren 60 zijn westerns erg populair in Polen en ook ons gezin keek elk weekend trouw naar een nieuwe aflevering. Andere steden volgen: de havenstad Stytusville en het hypermoderne Artigas del Oriental. “

Het eiland

Landjepik op kladpapier, een spelletje bedacht door zijn broer Jacek, vormt de basis voor het ontstaan van het eiland. “Op A3 teken ik de contouren met daarbinnen de rivieren, meren, bergen, bossen en een woestijn. Op het eiland markeer ik de eerder bedachte steden. Het land noem ik Republika Marka. Nadat ik de vlag en het wapen ontwerpen heb, kan ik op 8 november 1966 ‘officieel‘ de republiek uitroepen. Een netwerk van snelwegen en spoorwegen volgt, samen met een dienstregeling voor de eerste spoorverbindingen in de Republika Marka.”

Films van Akira Kurosawa

Door onder meer de films van Akira Kurosawa wekte Japan steeds meer zijn belangstelling. “De namen die ik aan een aantal steden op mijn eiland geef, zoals Ikeda, Sado, Akira en Nara, klinken in mijn  oren zeer Japans. In Ikeda staat zelfs een Japans monument ter nagedachtenis van de meer dan 1000 omgekomen mariniers bij de slag in de Golf van Leyte in oktober 1944, waarbij een enorm Japans slagschip, Musashi, tot zinken is gebracht. Dat gegeven heb ik uit een op dat moment in Polen populaire pocketreeks (Miniatury Morskie) over de Tweede Wereldoorlog, waaruit ik vooral de verhalen verslond over de strijd tussen Japan en Amerika in de Stille Oceaan.”

Hoofdstad San Jack

Het Eiland is dan ook gesitueerd in de Stille Oceaan, vlak boven Hawaii. De hechte relatie met Jacek en zijn invloed op hem leidden ertoe dat hij de hoofdstad van zijn eiland naar hem noemt: San Jack.

“Ondertussen leert hij mij spelenderwijs vliegtuigen, schepen en auto’s te tekenen. Inmiddels is Republika Marka wel rijp voor transportmiddelen, machines en wat dies meer zij: schepen, treinen, auto’s, kranen, enzovoort.

Mijn broer toont steeds meer interesse in mijn eiland en begint eveneens gebouwen te tekenen. Hij ontwerpt een aantal bouwwerken en geeft daarmee de aanzet tot twee nieuwe steden: Barbados en Centavos.

Al in die eerste jaren leg ik een monorailverbinding aan tussen de steden Ikeda en Barbados. Een dergelijke snelle verbinding tussen de grootste stad Ikeda met het Internationale vliegveld  en Barbados waar ik jaarlijks de Formule 1-wedstijden laat houden, lijkt mij inmiddels noodzakelijk. Wanneer ik de nieuwe stad Nara City bouw, verleng ik de monorail hiernaartoe. Nieuwe stations volgen en ook nieuwe treinstellen. Hierdoor heb ik de operationele snelheid van de trein iets kunnen opvoeren: van 310 naar 350 kilometer per uur.”

Schoolschriften

Hij tekent meestal in oude schoolschriften van Jacek en hemzelf. “Het 5 mm ruitjespapier is bepalend voor de schaal. Bij de eerste geveltekeningen staan twee ruiten voor drie meter. Al snel, bij de derde stad, verklein ik deze schaal. Nu is een ruit drie meter. Wanneer ik steeds hogere wolkenkrabbers ga tekenen, moet ik de schaal nog meer verkleinen, waarbij een ruit voor zes meter staat.”

De maatschappij

Bij het ontwikkelen van de steden probeer hij zoveel mogelijk de werkelijkheid na te bootsen. “Ik bouw op mijn eiland woonhuizen, kantoren, hotels, winkels, postkantoren, ziekenhuizen, politie- en brandweerposten, kerken en fabrieken. Later zet ik er nog scholen, universiteiten, stadions, sporthallen, distributiecentra en aannemersbedrijven bij.

Alle bedrijven, rederijen en voetbalclubs krijgen eigen logo’s.

Naar communistisch voorbeeld van Polen in de jaren 60 wordt Mangua het eerste geïndustrialiseerde dorp en in alle steden worden grote bakkerijen vleesverwerkingsbedrijven opgezet.
Medio jaren 70, beïnvloed door het boeddhisme en hindoeïsme , eet ik steeds minder vlees. Zodra mijn vegetarisme definitief wordt, transformeer ik alle slachthuizen op het eiland tot markthallen. In de Republika Marka mag daarna wel vlees geïmporteerd en verkocht worden, maar de productie ervan is niet meer toegestaan.
In de toekomst zal waarschijnlijk ook de visserij aan banden worden gelegd. Cocelli en Anton Hariss, grote namen in de visindustrie, zullen dan hun activiteiten moeten verplaatsen naar het buitenland.”

De vooruitgang

Met de ontwikkeling van het eiland begint de staatsstructuur steeds duidelijker te worden. Op 3 juni 1975 wordt de grondwet ingevoerd, waarna een aantal landen Republika Marka erkennen. Al snel installeren deze landen hun ambassades in de hoofdstad.

Dankzij zijn ongerepte bossen, steppen, rivieren, meren, hoge bergen (Zela, 3113 m) en een woestijn is Republika Marka een gewilde toeristische bestemming.
Net als de daaronder gelegen Hawaii-archipel heeft het eiland een zeer aangenaam klimaat.
Er zijn drie internationale luchthavens en in vijf havensteden staan cruiseterminals.
Niet alleen internationale hotelgiganten, maar ook lokale investeerders bouwen een groot netwerk aan hotels.”

Digitalisering

Voordat hij de tekeningen kan digitaliseren, heeft hij maar twee perspectieven met potlood getekend. Wanneer hij alle tekeningen in de computer heeft gezet, kan hij opeens volledig diverse stadsgezichten creëren.

“Ook de tekeningen van Jacek kan ik hierdoor uitwerken, waarbij ik probeer zoveel mogelijk de stijl en sfeer van zijn twee steden te behouden.
Later kan ik zijn oude gevels vertalen in complete bouwwerken en deze in Barbados en Centavos plaatsen. In werkelijkheid bestaande gebouwen (vooral wolkenkrabbers) kan ik nu ook eenvoudig verbeelden.”

Legerbasis maakt plaats voor woningbouw

Nara City, een stad aan het oude Nara-stuwmeer, is een uitvalsbasis voor wintersporters en tevens de modehoofdstad van Republika Marka. Daar vestigen zich de hoofdkantoren van topmodemerken als Dior, DKNY, Calvin Klein.

Veel aandacht voor het leger in communistisch Polen resulteert in het ontstaan van de legerbasis Mesfild. Het overgrote deel van zijn industrieel ontwerp is dan ook gericht op het leger.
“Als gevolg van het einde van de Koude Oorlog wordt de militaire basis vrijgegeven voor woningbouw. Er volgt een dynamische groei van de aan de mooie Golf van Hull gelegen stad. Mesfild ontplooit zich tot een bloeiende en populaire plaats met een eigen internationaal vliegveld en een snelle waterverbinding met het nabijgelegen Terel.

Rond de bestaande kosmodroom ontstaat Leba, een plaats die veel wetenschappers aantrekt en inmiddels net iets meer dan 1000 vaste inwoners heeft.”

Communicatiesatellieten

Vanuit de kosmodroom zijn tot nu toe twee communicatiesatellieten gelanceerd.
De Hyphen 1 op 26 juni 1969
De Hyphen 2 op 16 september 1974

De eerste bemande vlucht van drie astronauten in raket Gos 2 vindt plaats op de 46^e verjaardag van de republiek, op 8 november 2012.

“De meest recente stad is een ode aan mijn jeugd en volledig geïnspireerd op mijn geboorteplek: Nowy Port, een wijk van Gdansk. Op de nagebootste plattegrond van mijn oude wijk positioneer ik een aantal belangrijke en karakteristieke gebouwen van Nowy Port, maar ik vul de kavels verder in met mijn eigen bouwwerken.”

Niemand wist van Het eiland, totdat …

Het eiland was Marek’s hobby. Niemand wist ervan, behalve zijn broer, en wat later zijn vrouw, en een paar intieme vrienden. “Mijn ex-vriendin ging in Edinburgh studeren op de Filmacademie. Zij had een onderwerp nodig voor haar afstudeerproject. Ze vertelde dat ze een film wilde maken over mijn project. Dat was nogal een mededeling. Ik stemde toe. Daarvoor moest ik met mijn Eiland naar buiten treden en dat deed ik door het organiseren van een expositie in het atelier Studio M13 van een vriend op de Postjesweg in Amsterdam. Ik had 500 m2 tot mijn beschikking. Aan de wanden hingen mijn tekeningen, draaide een korte animatiefilm over de steden en daarnaast waren er een paar 3D printjes van belangrijke skyscrapers. Zie ook de video.

Daarna volgden nog enige exposities, onder meer in het atrium van een wooncomplex in  Amsterdam-Zuid (2018) , bij Salamon Art & Design in Amsterdam (2019) ,museum Het Schip (2020) , SARP Wroclaw (2022) en Galeria Pionova in Gdansk (2024).

Kon je als architect aan de slag in Nederland?

“In januari 1979 kwam ik samen met mijn toenmalige vrouw aan in Nederland, ik was 26. Ik vond redelijk snel werk, in oktober 1979 bij een architectenbureau. We werkten daar met zijn tienen . We deden veel woningbouw en winkels. Onder meer op het Osdorpplein in Amsterdam woningbouw met een kantoor en winkels. Het heeft er 40 jaar gestaan, is nu weg. In Hoofddorp maakten we een vrijstaand kantoorpand voor een notaris, het staat er nog. 22 jaar heb ik op dat bureau gewerkt.

Daarna begon ik voor mezelf met een bouwadviesbureau. Ik ontwierp villa’s in Zaandam, IJburg en Almere. Ik deed veel kleine verbouwingen. Via de contacten met Chinese stagiaires die wij in het architectenbureau hadden gehad, kwam ik de opdrachtgevers tegen. Vrijstaande woningen in Almere en op IJburg heb ik voor ze ontworpen. “

Kunst

Marek was in kunst geïnteresseerd door zijn opvoeding en de vele boeken van zijn vader. “Mijn vrouw ging in Amsterdam naar de Rijksakademie, zij studeerde op de schilderijen afdeling. Daarna ging ze naar de Rietveld grafische vormgeving volgen. Zij – Renata Mantorska – heeft het boek “Het Eiland” vormgegeven.”

In 1989 richtte hij, samen met een aantal vrienden, een galerie voor moderne kunst op, A ‘pert. Die zat eerst op de Prinsengracht en daarna op de Overtoom. “Hij heeft tien jaar bestaan. We toonden schilderijen, objecten, installaties, de hele range. We gingen naar kunstbeurzen. Naar de RAI, naar Art Chicago driemaal, naar Arco in Madrid – tweemaal. We hadden internationale, maar vooral Nederlandse kunstenaars zoals Wapke Feenstra, Michael Fleming, Helga Kos, Alexander van Daalen. “

Sleutelmoment

Marek Sapinski heeft niet zozeer een sleutelwerk, maar een sleutelmoment, zegt hij. “Het eiland was helemaal mijn ding. Door de film van mijn ex-vriendin, Dorota (Gaszczak) Musolf, is het openbaar geworden.”

Wat is zijn filosofie?

“Het Eiland was niet bedoeld als artistiek project. Het was voor mij vooral plezierig. Ik had iets gecreëerd van mijzelf. Ik kon me makkelijk ernaar verplaatsen. Het was een wereld waarin ik altijd kon ontsnappen. Ik ben er af en toe nog steeds mee bezig.”

Republika Marka

Oppervlakte: 184.470 km2
Bevolking: 2.500.000
Bevolking per km2: 13
Hoofdstad: San Jack
Staatsvorm: republiek
Taal: Engels
Taalgroepen: Spaans 13 procent, Duits 9 procent, En gels 8 procent, Pools 6 procent
Valuta: 1 Etat = 100 Alt
Nationale feestdagen: Dag van de Republiek, 8 november (1966), Dag van de Constitutie, 3 juni (1975)

https://republikamarka.wordpress.com/
https://www.hetschip.nl/tentoonstelling/het-eiland