{"id":28237,"date":"2025-03-21T11:20:48","date_gmt":"2025-03-21T10:20:48","guid":{"rendered":"https:\/\/inzaken.eu\/?p=27274"},"modified":"2025-09-11T06:36:24","modified_gmt":"2025-09-11T04:36:24","slug":"vrijdag-zindag-180","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/2025\/03\/21\/vrijdag-zindag-180\/","title":{"rendered":"Vrijdag Zindag #180"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

door Andr\u00e9 Droogers<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dichterlijke vrijheid<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Een barre tijd vraagt om een loflied op de po\u00ebzie. Want dichters koesteren kernwaarden en stoeien in opperste vrijheid met bijpassende beelden. Zo openen ze verwaarloosde en ongedachte perspectieven. Wie een gedicht leest, wordt op een ander been gezet. Drie kenmerken van po\u00ebzie zorgen daarvoor. Ze is meerstemmig, uitdagend onduidelijk, en voorlopig. Die drieslag past verrassend goed bij een kritische kijk op een barre tijd. En trouwens ook bij levensbeschouwingen.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Meerstemmig<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dichterlijke taal heeft meer betekenislagen. De dichter boort die lagen aan. In de diepte liggen metaforen als diamantjes te wachten om aan het licht te komen en te schitteren.<\/p>\n\n\n\n

Een metafoor koppelt twee afzonderlijke domeinen aan elkaar. Het ene domein is bekend en helder: een diamant. Het andere vraagt om duiding: wat doet een dichter met metaforen? Iedereen weet wat een diamant is. Die kennis helpt om te begrijpen wat opgediepte metaforen teweegbrengen: een schitterend inzicht. De dichter is een mijnwerker. <\/p>\n\n\n\n

Ik had ook een heel andere metafoor kunnen gebruiken, zoals: de dichter struint een bloemenmarkt af en scoort een mooi boeket. Het enorme repertoire aan metaforen zorgt voor onbeperkte meerstemmigheid, steeds met beelden die aandacht vragen door de onverwachte combinatie van domeinen.<\/p>\n\n\n\n

Uitdagend onduidelijk<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

De zoektocht naar een mooie metafoor veroorzaakt een prettige verwarring. Welk beeld past het best bij wat ik wil zeggen? Onduidelijkheid blijkt geen bezwaar, ze zorgt eerder voor een uitnodigende uitdaging. Duidelijkheid en onduidelijkheid gaan spannend samen. Wie zegt geen gevoel te hebben voor po\u00ebzie, kan daar vaak niet mee overweg. Po\u00ebzie is per definitie ongerijmd, zelfs op rijm.<\/p>\n\n\n\n

De lezer kan zodoende uit een gedicht heel andere betekenissen opgraven dan waar de dichter mee kwam. Po\u00ebzie lezen is herschrijven zonder een woord te veranderen. Zo maak je je een gedicht eigen. Door de onduidelijkheid te verkennen, deel je in de dichterlijke vrijheid. De sluizen van de betekenisgeving staan wijd open, de taal stroomt.<\/p>\n\n\n\n

Voorlopig<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Als de verbeelding op gang komt, begint het gevecht met een baaierd aan mogelijkheden. Eventjes kan de dichter glimlachen om de veroverde vondst van het volmaakte beeld – om vervolgens te fronsen: maar het kan beter! Echt geslaagd is een gedicht nooit, omdat in de gelaagde diepte nog mooiere diamantjes liggen te wachten. Of, met die andere metafoor: je kunt altijd met een mooier boeket thuis komen.<\/p>\n\n\n\n

Dat voorlopige van po\u00ebzie kan frustreren, maar de verwachting doet de dichter opveren. Het volgende gedicht moet altijd weer treffender zijn, ook al kan de definitieve verwoording nooit gevonden worden. Achter ogenschijnlijke welsprekendheid wordt gestameld. Maar stamelen is ge\u00efnspireerde tongentaal. Dichten is continu spelen met verbeelding.<\/p>\n\n\n\n

En proza dan?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po\u00ebzie is een spelverdeler. Proza is een spelbederver. Ze laat zich gebruiken als machtsmiddel. Wetten, decreten, reglementen en verkiezingsleuzen (MAGA!) leggen gedrag vast. Macht beperkt speelruimte. Machthebbers kunnen met een eigen wereldbeeld politiek bedrijven, maar het verhaal erbij is zelden meerstemming, uitdagend onduidelijk, of voorlopig. Duidelijkheid en doeltreffendheid staan voorop. Macht en proza leven in symbiose.<\/p>\n\n\n\n

Barre tijden<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

In barre tijden viert proza daarom hoogtij. Spraakmakers stelen het woord en dicteren hun opdrachten. Ze roepen op luide toon en overstromen de media. In die sfeer is  po\u00ebzie de blinde vlek van proza-taligen. Maar ook de reddingsboei voor wie nog weet heeft van wat medemenselijk is.<\/p>\n\n\n\n

Voor wie het doorziet, houdt de dichtkunst de herinnering levend aan het alternatief. Proza neemt mensen gevangen, po\u00ebzie bevrijdt hen. Dichters ondermijnen foute macht. Protestsongs klinken. In po\u00ebzie komt de verbeelding weer aan de macht. Zelfs dat zinnetje is meerstemmig: er wordt nieuwe macht uitgeoefend, \u00e8n de gevestigde macht wordt aangetast.<\/p>\n\n\n\n

Levensbeschouwelijk<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Levensbeschouwingen, of ze nu religieus zijn of juist helemaal niet, onderscheiden zich doordat ze spelen met de mogelijkheid van een alternatieve werkelijkheid. Die laat zich denken, wensen, verbeelden. Alles wat ons overstijgt en beperkt, kan omgedacht worden tot iets dat zinvol is. Po\u00ebzie – meerstemmig, uitdagend onduidelijk, en voorlopig – is voor levensbeschouwelijke taal de uitgelezen werkvorm. Zo kun je mysteries, visioenen en dromen verkennen. De drieslag levert een divers veld op met visies op een andere werkelijkheid, of die nu als heilig wordt gezien of volstrekt seculier.<\/p>\n\n\n\n

Omdat levensbeschouwingen bepaald niet machtsvrij zijn, kan proza ook daar spelbederver worden. De visie kan een dogmatische leer worden, vastgelegd in proza dat als heilig of in ieder geval maatgevend gezien wordt. Letterlijkheid vervangt de dubbele bodem. Hi\u00ebrarchie belemmert dichterlijke vrijheid. De alternatieve werkelijkheid ligt vast in wettisch proza. Mensen leven dan maar half.<\/p>\n\n\n\n

Loflied<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zullen we weer gaan zingen?<\/em>
Verzinnen we samen het lied.<\/em>
Of grijpen we terug?<\/em>
Schubert? Gershwin?<\/em>
Winterreise? Summertime?<\/em>
Als de ondertoon maar klinkt:<\/em>
Mens, wie ben je echt?<\/em><\/p>\n\n\n\n

HAIKU<\/strong><\/p>\n\n\n\n

onduidelijkheid<\/em>
irriteert en inspireert<\/em>
de beeldenbries waait<\/em><\/p>\n\n\n\n

DIALOOGJE<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A         Heb jij iets met po\u00ebzie?<\/p>\n\n\n\n

B         Ik snap die beelden meestal niet.<\/em><\/p>\n\n\n\n

A         Dichte mist?<\/p>\n\n\n\n

B         Ja! Dat bedoel ik!<\/em><\/p>\n\n\n\n

Vrijdag Zindag\u2019<\/em> nodigt wekelijks uit tot zingeving. In vier vaste onderdelen \u2013 druppel-column, haiku, dialoogje en prent \u2013 komt een weekthema aan de orde. De onderwerpen komen direct of indirect uit de driehoek Levensbeschouwing \u2013 Macht \u2013 Spel.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vaste lezers ontvangen bij verschijnen een mailtje met info over de inhoud. Aan- en afmelding via \u2018Contact\u2019. Reacties zijn welkom via de reactieruimte onderaan \u2018Vrijdag Zindag\u2019.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/www.andredroogers.nl\/vrijdag-zindag-nr-180\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

door Andr\u00e9 Droogers Dichterlijke vrijheid Een barre tijd vraagt om een loflied op de po\u00ebzie. Want dichters koesteren kernwaarden en stoeien in opperste vrijheid met bijpassende beelden. Zo openen ze […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36605,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[499,4181,5491],"class_list":["post-28237","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nederland","tag-art","tag-literatuur","tag-poezie"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/inzaken.eu\/wp-content\/uploads\/vrijdag-zindag-180-2.png","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28237","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28237"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28237\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36606,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28237\/revisions\/36606"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/inzaken.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}