Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan organiseerde Breed Art Studios in Amsterdam de tentoonstelling ‘Breed Art Studios 10’. Daar zag ik werk van Florence Husen, Kitty Doomernik en Bert Hoekstra. Kitty Doomernik en Bert Hoekstra waren in 2023 beiden artist-in-residence in Natthagen, Noorwegen.
Het was een productieve tijd voor beide kunstenaars. Bert Hoekstra, die ik in gezelschap van Kitty Doomernik opzoek in zijn atelier in Nederland: “De residentie Natthagen bestaat uit een paar oude houten huisjes, een garage met daaraan vast een atelier, bovenaan een veld op een heuvel, omringd door bos. Door het bos, half rondom het open veld is een pad aangelegd, waar kunstenaars worden uitgenodigd projecten te realiseren, het kunstpad. Het bos is heel anders dan in Nederland. Weinig lage struiken, wel heel veel soorten mos. Sommige soorten lijken op te lichten in de schaduw. Een heerlijke plek! Hele dagen tekenen, houtsnijden en drukken, en werken met takken en ijzerdraad. En wat zo fijn is, niemand bemoeit zich daar met je als je ergens zit te werken.” Hij was er samen met zijn geliefde hond Maya.
Veelzijdig
Bert Hoekstra is een veelzijdig kunstenaar. Zijn atelier bevindt zich schuin achter zijn huis. Achter het atelier ligt het Renkums Beekdal. Op de werktafel is hij is bezig geweest met een houtgravure, zie ik. Ietsje verderop staan een proefdrukpers en ook een degelpers. Er zijn twee grote ladekasten, een met loden letters om teksten te zetten en te drukken en een andere met zijn tekeningen en grafische werk.
Op een plank zie ik een aantal portretten in karton, hout en brons. Het blijken portretten van oud-cliënten te zijn. Bert heeft lang gewerkt als creatief therapeut in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Hij begeleidde een atelier waar onder andere getekend en geschilderd werd. “Ik heb veel portretten van cliënten gemaakt in die tijd. Prachtige mensen, leuk om te tekenen. En ik heb gemerkt dat de portretten voor hen altijd een grote toegevoegde waarde hadden.”
Ik zie ook draadsculpturen, o.a. van een metalen bloem en een mannetje. Bert hangt ze even aan elkaar, want ze horen bij elkaar. De bloem, in groen, geel en rood, boven en het mannetje er iets onder. Het mannetje wordt bij de strot gegrepen door de bloem. Het werk is een onderdeel van het project Art meets Science, waarin wetenschappers en kunstenaars met elkaar in gesprek gaan, en kijken hoe ze elkaar met ideeën kunnen bevruchten. Dit deel van de sculptuur – het andere deel is een mannetje dat een bloem bekijkt, die hij met wortel en al uit de grond heeft gerukt – gaat over het idee: Wat als de natuur zijn rechten zou opeisen, en niet meer over zich zou laten lopen door de mens? Het gaat binnenkort geexposeerd worden in de tentoonstelling Art meets Science bij de WUR (Universiteit) Wageningen.
Tekenen
Bert: “Ik doe uiteenlopende dingen. De basis van het meeste werk is tekenen. Dat geldt niet voor het ruimtelijke werk, de sculpturen. Maar wel voor het draadwerk, die benader ik meer als tekening dan als sculptuur. Bij de twee dimensies van de tekening komt er een derde dimensie van de ruimte bij.”
Hij begon ooit na de academie met ruimtelijk werk in steen en marmer, maar kon door een progressieve longziekte dit werk op enig moment niet meer doen, omdat het te zwaar was geworden. Achter mij zie ik een aantal sculpturen in brons, hout en marmer, waaronder portretten van onder andere een vriend en van zijn moeder – we bevinden ons inmiddels in de huiskamer. “Omdat het beeldhouwen te zwaar werd ging ik over op grafisch werk. Op mijn werkatelier van zorginstelling ‘s Heerenloo in Wekerom had ik sinds jaren een papiermakerij. Daardoor kwam ik in contact met Niek Smaal, die een drukkerij met drukpersen en loden en houten letters had, en zeer betrokken was bij alle facetten van het maken van boeken. We raakten bevriend en gingen samenwerken.”
Het grafische werk in de vorm van houtsneden is daar geboren. “Als ik mezelf zou moeten definiëren zou het zijn als graficus. Maar het is niet uitsluitend wat ik doe.”
Houtsneden
Met hout was hij al wel bekend; toen hij 11 was sneed hij in de boomgaard van de ouders van een vriendje al haakjes en fluitjes. Op zijn 13e sneed hij zijn eerste lepel. “Een oudoom sneed paardenkoppen in hout. Fantastisch! Ik zat er met mijn neus bovenop.” De eerste echte houtsnede, dus als drukvorm, kwam pas als vervolg van het contact met Niek Smaal en het werken in zijn drukkerij.
Hij laat die eerste houtsnede zien, waarbij hijzelf met loden letters een tekst ter gelegenheid van oudjaar heeft gezet. Op tafel zie ik een eindejaarsbericht met links een tekst en rechts een afbeelding in houtsnede van galloway runderen. Het is een belangrijk werk, zelfs een sleutelwerk. Want sindsdien (sinds 2004) maakt hij voor vrienden en bekenden ieder jaar een ‘eindejaarsdrukwerkje’ met tekst en een houtsnede.
Zijn thema is de wereld om hem heen en de natuur, zegt hij. “In tekenen gaat het om het handschrift van het tekenen. Ik wil van andere kunstenaars ook altijd zien hoe ze tekenen, omdat handschrift zo basaal is. Als ik draadtekeningen maak is het handschrift gek genoeg niet wezenlijk anders dan wanneer ik teken met potlood. Blijkbaar heeft het met een (motorische) manier van denken te maken.”
Twee jaar geleden maakte hij met twee dichters uit Wageningen een serie ‘zwerfteksten’, korte teksten die op kaartjes gedrukt werden met de degelpers, en in een oplage van 40 stuks per tekst zijn verspreid. Het idee van zwerfteksten was letterlijk dat ze zouden zwerven; mensen konden ze gratis meenemen, maar met het verzoek ze uiteindelijk ook weer door te geven, of gewoon ergens achter te laten. Het waren 27 verschillende teksten, soms ontroerend, soms grappig. Heel af en toe komt er nog eens een reactie op. Af en toe is het heerlijk om vooral met taal en met het zetten en drukken van teksten bezig te zijn.
Verder maakt hij heel veel kleine houten sculptuurtjes. Hij schuift een la open en daar zie ik tientallen houten vormpjes, van verschillende houtsoorten. “Ik wil altijd iets in mijn handen hebben. Ik zat altijd te spelen met pennen of potloden, of wat maar voorhanden was. Op en dag dacht ik ‘Laat ik iets leuks maken om mee te spelen’. Zo zijn al deze kleine houten, en soms stenen of bronzen, sculptuurtjes ontstaan. “Dingen moeten niet per se groot zijn. Tast is ook een manier om kunst te beleven. Sommige mensen ervaren ze zelfs als erotisch.”
Japan
Bert Hoekstra volgde de Academie voor Beeldende Vorming in Amersfoort en enige jaren later de HBO-opleiding creatieve therapie aan de Hogeschool van Nijmegen. Eenmaal afgestudeerd begon hij in 1987 als creatieve therapeut te werken in een zorginstelling van ’s Heerenloo in Wekerom, en later in Bennekom. Hij organiseerde regelmatig exposities van het werk van zijn cliënten. “Er kon veel in die tijd. Je kon eindeloos experimenteren. In zijn vrije tijd ging hij naar Japan waar hij in 2009 een workshop Japans papier maken volgde. Daar organiseerde hij ook een expositie van beeldend werk van Japanse en Nederlandse kunstenaars met en zonder verstandelijke beperking. “Een schitterende tentoonstelling, april 2009 in Osaka. Voor de cliënten was het heel belangrijk om samen met niet gehandicapte kunstenaars een gelijkwaardig podium te hebben.”
Sinds 2012 is hij lid van het Platform Beroepskunstenaars Wageningen. ”Dat heeft mij veel opgeleverd qua contacten, met elkaar praten en veel samenwerking. Dat is een hele goede beslissing geweest.”
Zijn hond Maya is helaas recent overleden, maar ik zie nog wel portretten van haar in de woonkamer, en in de keuken een hele fraaie houtsnede in rood.
Tot slot, wat is zijn filosofie?
Bert Hoekstra: “Ik heb drang om dingen te maken. Voor zover ik me kan herinneren heb ik dat altijd gehad. Ik denk dat je ermee geboren wordt.” Hij werkt soms heel lang aan een project, voegt hij eraan toe. Het project “zwerfteksten” heeft maanden in beslag genomen. Maar hij gaat ook in op impulsen. “Dan denk ik ‘ik wil vandaag met ijzer aan de slag, of bijvoorbeeld met hout’. Ik ga heel erg achter mijn behoefte (van dat moment) aan. Het is een soort denken waarin je ingezogen wordt en waar je niet meer uitkomt. Het komt vanzelf.”
https://breedartstudios.net/amsterdam-art-exhibitions-2024/
https://natthagen.no/air-kunstnerresidens/
World Fine Art Professionals and their Key-Pieces, 496 – Bert Hoekstra
