Ik bezocht in Rotterdam, in Het Archief, de tentoonstelling ‘Where is your humanity’. De tentoonstelling bracht persoonlijke en collectieve verhalen samen rondom de voortdurende genocide in Gaza op de Palestijnse bevolking. Ik sprak een week later met twee van de kunstenaars, Diana Roig en Randa Nassar over de tentoonstelling. Hieronder het gesprek met Randa Nassar.
Randa Nassar is filmmaker. Ze kwam met het idee van deze tentoonstelling.
Randa: “Tijdens de genocide verzamelde ik beelden en verhalen van mijn familie in Gaza. Ik deed dit in het volle besef dat niet alleen levens werden vernietigd, maar ook persoonlijke herinneringen, familiegeschiedenissen en een hele cultuur. Wat verdwijnt, is het bewijs dat we ooit hebben bestaan.”
Ze citeert de Palestijnse dichter die schreef: “Ballingschap is meer dan een geografisch concept. Je kunt een balling zijn in je thuisland, in je eigen huis, in een kamer.”
Beschermen wat dreigt te verdwijnen
Als filmmaker betrad ze een nieuw domein. “Die overgang voelde natuurlijk aan. De behoefte om vast te leggen, te bewaren en zichtbaar te maken was sterker dan de vorm. Dit werk is voortgekomen uit het instinct om te beschermen wat dreigt te verdwijnen.”
Het maken van deze werken was een vorm van therapie, maar ze dragen vooral de voortdurende dreiging en angst met zich mee om niet te mogen bestaan. Ze spreken over een identiteit die opzettelijk en systematisch wordt uitgewist. “Over een leven in constante onzekerheid, waar zelfs herinneringen niet veilig zijn.”
Ze is Palestijns zegt ze. “Ik ben me al te bewust dat je eigenlijk niet mag bestaan als mens, in mijn eigen land, en in de westerse wereld. Zo wordt er met je omgegaan. Mijn bestaansrecht is belangrijk, daarom koos ik dit onderwerp. ‘Ik besta, ik ben er gewoon.'”
Filmacademie in Brussel
Randa studeerde in Brussel film op Sint-Lukas Filmacademie en daarvoor Kunst en Cultuur, media en communicatie op de Hogeschool Rotterdam.
Ze heeft jarenlang films gemaakt, en ook geproduceerd. Naast het scenarioschrijven voor film is ze vervolgens ook scenario’s gaan schrijven voor het theater. Nu is ze genomineerd voor de Roosendaalse Cultuurprijs voor een project voor basisschoolkinderen waarin ze verhalen die ze van kinderen in Gaza – veel achterneefjes en achternichtjes – had genoteerd gekoppeld aan het thema kinderrechten. De pilot vond plaats op een school in Roosendaal en op dit moment is ze bezig om een tour in Nederland te organiseren voor het project.
Een manier van verwerken
Ze heeft twee derde van haar familie in Gaza verloren, zegt ze. “Ik moest mijn ei kwijt. Dit project en deze tentoonstelling is een manier van verwerking.”
Begin oktober 2024 belde ze Marieke van der Lippe, die ze kende van Off-Screen. Marieke van der Lippe opperde het idee om een lecture-performance te geven en nodigde haar uit bij Off-Screen. Dat deed ze eind 2024.
In dat jaar verzamelde Randa veel beelden van haar familie uit Gaza en werkte ze haar kunstwerken uit. Toen kwam ze met het idee om van deze werken een tentoonstelling te maken. Ze belde Marieke van der Lippe op om te vragen of zij haar daarbij wilde helpen.
Ze had al een paar films gezien waaronder de film ‘The Elephant & The Room’, over wat er gebeurt als mensen vluchten aan de hand van een olifant; een film van Dina Naser ‘One Minute’ over de ene minuut die de IDF (Israel Defence Forces) Palestijnen geven om hun huis te verlaten voordat het gebombardeerd wordt en een film van de moeder van Randa ‘In Exile’ over de Nakba en wat vrijheid voor haar betekent in Nederland.
Rondje in de tentoonstelling
Ik maak een rondje met Randa in de tentoonstelling op de begane grond.
Het eerste werk ligt op de grond en laat een heuvelachtig landschap van geel rivierzand zien waarin ik de grenzen van Israel inclusief Westbank herken. Op een plaats is het plat: dat is het Gaza gebied. De titel is ‘Not a Genocide’. Randa: “We zien hier de landkaart van Palestina. Deze landkaart representeert de uitwissing en ontheemding van de Palestijnse identiteit. Het platte stukje Gaza wordt nu letterlijk volledig plat gebombardeerd en is een chaotische vlakte geworden. De oorspronkelijke identiteit wordt nu weggeveegd en klaargemaakt om -net als de andere delen van Palestina – een nieuwe identiteit te krijgen door kolonisatie. Wat er in Gaza gebeurt, gebeurt nu ook in de Westbank.”
We gaan naar het werk ‘Paper-Storm’, een heleboel flyers die aan de draden uit het plafond zitten. De tekst is Arabisch. De flyers zijn afgeworpen van vliegtuigen en drones van de IDF. Er staan verschillende zones ingetekend zoals E2, D5 etc die de mensen dreigen van de ene zone naar de andere te gaan. “Hierdoor zijn mensen continu verplicht op de vlucht vanwege de vrees om gebombardeerd te worden. Dit laat zien dat men continu bezig is om land in te pikken en de oorspronkelijke omgeving van Palestijnse identiteit te ontnemen.”
Aan een wand is ‘200 & counting’ te zien met de ‘Martelarenmuur’. Tientallen prints van foto’s van 15 familieleden van Randa. Die familieleden zijn er niet meer. “Sommige zijn zelfs geevaporeerd, volledig in de lucht opgegaan. Ook hun spullen, hun fotoalbums bijvoorbeeld zijn daarbij verdwenen.” Ze heeft bestaande foto’s bewerkt met jelly-print, met zwarte en witte acrylverf. Het is vastgelegd op stevig bamboe papier. Om de hoek is een print in rood te zien, dat is een afbeelding van een achternichtje toen zij jong was. Zij en haar hele gezin zijn omgekomen. Vandaar de kleur rood.
SoundScape of War
In een donkere ruimte zien we lichten tegen de muur flikkeren en horen we geluiden van oorlog, titel ‘SoundScape of War’. Je hoort het geluid in de nacht, brommen van drones en af en toe een knal. Op het scherm licht af en toe iets op. “De geluiden zijn in de nacht opgenomen in Gaza. Ik heb het gemonteerd in fragmenten van 10 minuten. Wat je tegen de muur aan ziet zijn de lichten van ambulances of van het vuur van wapens. Je moet je voorstellen wat het is als je dit iedere nacht hoort in je provisorische tent.”
In het volgende onderdeel, ‘Ruins of Homes’, zien we het huis van haar tante, waar ze veel herinneringen aan heeft. De foto’s zijn van toen ze 14 was. We zien haar zussen, neven en nicht op de bank in de gastenkamer. Het huis is weg. “Een fijn en leuk huis.” Eronder het huis van haar oom, vlakbij het strand. Dit huis voelde als thuis, zegt ze. Het huis staat er nog gammeltjes bij, en is ernstig beschadigd, met enkele open gaten.
Op een groot filmscherm de film ‘Fragments of Survival’, een drieluik van 20 minuten. In deel 1 zien we het tweede vluchtelingenkamp in het zuiden van Gaza waar haar oom verbleef, alle tenten en alle mensen zitten dicht op elkaar, deel 2, ‘Daily Tasks’ met videobeelden van de tent waar haar oom in woont, water halen en brood bakken, deel 3, ‘Going back Home’. Nadat toestemming is gegeven weer naar het Noorden te trekken doen haar oom en zijn zoons dat, maar een week later dan de anderen. Te voet. “Ze oordeelden het risico te groot om meteen te gaan. De camera volgt hen de hele weg.”
Het is een heel persoonlijk verhaal, het verhaal van haar familie en haar identiteit. Ze citeert Omar Al Akkad, en in Amerika wonende Palestijn die schreef:
“Op een dag, wanneer het veilig is, wanneer er geen persoonlijk nadeel meer is aan het benoemen van de dingen zoals ze zijn, wanneer het te laat is om iemand ter verantwoording te roepen, zal iedereen hier altijd al tegen zijn geweest.”
Wat is ervaring met het kunst / film leven tot nu toe?
“Het is een rare wereld, met Palestijnse verhalen word je gecensureerd, ‘te Arabisch verteld’. Of ze willen ‘de witte blik’ er overheen. Dat vind ik lastig. Je moet je eigenheid behouden. Kunst moet ook ongemakkelijk kunnen zijn.”
Tot slot, wat is haar artistieke filosofie?
Randa: “Kunst moet activistisch kunnen zijn en mag ook niet gecensureerd worden. Het mag wel degelijk een kleur hebben. Ik neem een standpunt in om mensen aan het denken te zetten. Het wordt tijd dat de Westerse wereld ook onze verhalen leert begrijpen.”
Afbeeldingen: 1) ‘200 & counting’, 2) Soundscape of War, 3) Not a Genocide, 4) Paper-Storm, 5) Ruins of Homes, 6) Fragments of Survival 1, 7) Fragments of Survival 2.
Foto’s gemaakt door Marieke van der Lippe, foto 4 gemaakt door Randa Nassar.
https://hetarchiefartspace.com/
https://www.instagram.com/nourpicturesofficial/
https://cultuurverbindtroosendaal.nl/projecten/de-kindermonologen/
https://www.instagram.com/p/DT-nu7RDFf4/
1 Pingback