Ruzie

Het zat er in en weldenkende mensen zagen het aankomen. Ruzie tussen Hongarije en Slowakije. Tussen Hongarije en andere buurlanden broeit het min of meer een beetje. Hoe komt dat eigenlijk? Voor het antwoord moeten we terug naar de eerste wereldoorlog en naar de afloop van de eerste wereldoorlog:

Vóór de eerste wereldoorlog was Hongarije – als een niet onbelangrijk onderdeel van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie – veel groter dan dat Hongarije nu is. Als we een tochtje zouden maken langs die vroegere grenzen dan zien we dat bijvoorbeeld het Oostenrijkse Burgenland voor een belangrijk deel bij Hongarije hoorde. Slowakije bestond helemaal niet: de Poolse zuidgrens was zo ongeveer de Hongaarse noordgrens. De Slowaken waren een volk dat hoofdzakelijk in Hongarije leefde en waarvan de status naar mijn idee in de verte vergelijkbaar was met de status van de Koerden nu: het is een volk, ze zoeken zelfstandigheid, maar hebben geen eigen soeverein grondgebied. Een deel van het huidige Oekraïne was Hongarije. Maar liefst een-derde deel van het huidige Roemenië was Hongarije. Binnen het voormalige Joegoslavië was Belgrado een Hongaarse grensplaats en was Istrië een Hongaars schiereiland aan het Hongaarse deel van de Adriatische kust.

Na de eerste wereldoorlog werden de Centraal Europese grenzen in het verdrag van Trianon door de toenmalige geallieerden herzien. Goed voor Hongarije was, dat Hongarije – voor het eerst sinds de inval van het Turkse Osmaanse rijk – volledig zelfstandig werd. Goed voor de Slowaken was, dat zij met een zelfstandig grondgebied soevereiniteit kregen. Discutabel is het effect van alle nieuwe grenzen op de bewoners van de gebieden die van nationaliteit veranderden. Hele families werden door nieuwe grenzen van elkaar gescheiden. Oorspronkelijke Hongaren waren – op papier – ineens geen Hongaren meer. Gevoelsmatig bleven ze het natuurlijk wel en als nieuwe minderheden in hun oorspronkelijke woongebied werden ze zelfs op meerdere plaatsen brutaal onderdrukt. Die effecten werden zelfs nog versterkt door kleine pesterijtjes die door de geallieerden van toen aan het overblijvende Hongarije werden opgelegd.

Een enkel klein voorbeeldje? Was U wel eens aan de zuidkant van het Balatonmeer? Bij Siófok bijvoorbeeld? Een van de belangrijkste Hongaarse spoorlijnen loopt daar, tot groot verdriet overigens van veel toeristen, vanuit Boedapest vlak langs de Balaton campings. Een enkelspoor, dat wel. Dat enkele spoor is een uitvloeisel van het Trianon verdrag, omdat die spoorbaan richting Adriatische zee wel eens van Hongaars strategisch belang zou kunnen zijn, mocht het ooit een dubbelspoor worden!

Voor de nieuwe heersers van oorspronkelijk Hongaarse gebieden was het van belang om de oorspronkelijke Hongaarse bewoners te leren dat zij de regels, wetten en bepalingen van andere leiders moesten gehoorzamen en dat die Hongaren, omwille van hun nieuwe nationaliteit, hun Hongaarse gevoelens zouden onderdrukken. Dat die Hongaren, ook al is er sprake van een – door de eeuwen heen – enorme internationale (Turkse-, Oostenrijkse-, Duitse- en zelfs Nederlandse) emigratie en integratie, een bijzonder ontwikkeld nationaliteitsgevoel hebben – en vaak aan hun typisch Hongaarse namen herkenbaar zijn en blijven – werd gemakshalve over het hoofd gezien. Die Hongaren werden een minderheidsprobleem in hun nieuwe vaderlanden, maar ook de Hongaren thuis, in Hongarije zelf, hebben die opgelegde nieuwe grenzen nooit echt geaccepteerd. Hongarije voelde zich bestraft voor haar aandeel in de eerste wereldoorlog, terwijl Hongarije zich ook onderdrukt voelde door de “Habsburgers”, die in Hongarije het bewind van de Turken over namen. Voor de meeste Hongaren – in die tijd, en nu nog – woog het gevoel van volledige onafhankelijkheid niet op tegen het gevoel van verlies aan grondgebied en het verlies aan inwoners, het verlies van hele families en nog meer door het verlies van misschien wel honderdduizenden familieleden en vrienden. Voor de Hongaren waren de gevoelens over de scheiding van hun landgenoten net zo dramatisch, als dat de scheiding tussen Oost- en West-Duitsers na de tweede wereld oorlog erg pijnlijk en politiek gevoelig was. Die gevoeligheid is feitelijk van generatie op generatie in stand gehouden door pogingen van oorspronkelijke Hongaren om erkenning te krijgen, het oprichten van etnische politieke groeperingen in hun nieuwe “vaderlanden” en andere pogingen om als Hongaren erkend te worden. Hoe belangrijk de eigen geschiedenis voor de Hongaren is blijkt misschien wel uit de nationale feestdag op 15 maart, waarbij de opstand van 1848 (162 jaar geleden!), tegen de Habsburgse overheersing, wordt herdacht. Dat de Hongaarse pogingen om erkenning te krijgen in de nieuwe “vaderlanden” niet gewaardeerd werden en worden is niet verbazing wekkend en voedt de nationalisten in die landen. Dat Hongaarse nationalisten vergelijkbaar gedrag aan de Hongaarse kant laten zien hoeft net zo min te verbazen. En dat is waar wij nu zijn: Fico van Slowakije is een extreem Slowaakse nationalist. Orbán van Hongarije is een nationalist die te maken heeft met de extreem nationalistische “Jobbik” (rechtsen) die ooit een nauwe relatie had met de “Magyar Gárda” een pseudo militaire, fascistische organisatie waarover op Google meer dan voldoende informaties te vinden is.

Heel realistisch zijn de Hongaarse wensen volgens mij niet meer, want oneindig veel Hongaarse “buitenlanders” hebben intussen met etnisch “buitenlandse” landgenoten gezinnen gesticht en de nodige “multiculti” nakomelingen gekregen. Het terugdraaien van grenzen zou minstens net zoveel – of nog meer – mensen en gezinnen van elkaar scheiden of uit elkaar rukken en uiteindelijk heeft niemand daar wat aan.

Ondanks dat Hongarije, Slowakije en Roemenië volwaardig lid zijn van de Europese Unie probeert Fico al langere tijd “zijn” Hongaarse minderheid te “beteugelen” door taalkundige en culturele belemmeringen in eigen land. Nu Orbán in Hongarije aan de macht is gekomen, heeft Orbán een wet uitgevaardigd die het voor de in het buitenland levende Hongaren mogelijk maakt (ook) een Hongaars paspoort aan te vragen. In feite staat Orbán daarmee een dubbele nationaliteit toe aan iedereen die kan aantonen “ooit” van Hongaars bloed af te stammen en geen crimineel verleden heeft. Fico heeft daar op gereageerd door Slowaken een dubbele nationaliteit te verbieden en het bezit van een dubbele nationaliteit aan zijn (Hongaarse) inwoners strafbaar te maken.

De Europese Unie is al jaren van de (dreigende) problemen op de hoogte. Beide landen hebben bij herhaling over de onderlinge verschillen gerapporteerd, maar ik kan mij niet herinneren dat daar ooit krachtig op is gereageerd. Uiteindelijk zijn er over de hele wereld maar weinig door verdragen gemaakte grenzen die rekening houden met humanitaire factoren en niet alleen maar politieke of economische belangen dienen. In dat kader vormen de etnisch Hongaarse problemen met de buurlanden op wereld niveau maar een mini probleempje.