In de Dokzaal aan de Plantage Doklaan in Amsterdam zag ik de tentoonstelling (Un)tamed Territories. Verscheidene van de kunstenaars zoals Jet Nijkamp, Jacqueline Lamme en Nanna Lahn had ik al geïnterviewd (zie elders op deze site). Mijn oog bleef hangen bij de tekeningen van Espen Strandhagen, die ook aanwezig was.
Ik zag precieze potloodtekeningen van straatklinkers, waterafvoerputten, putdeksels en straatpaaltjes (‘Amsterdammertjes’). Het heeft een architecturale inslag. Strandhagen ziet dingen in de stad Amsterdam, waar de meesten aan voorbij gaan. De tekeningen stralen rust uit, tonen onverwachte schoonheid en hebben soms iets mysterieus. Ik sprak met hem af in zijn studio. Hij wilde daar graag nog wat meer werk laten zien, zei hij.
Uit Noorwegen
Een week of twee later bevindt ik me in zijn studio annex woonhuis aan een van de mooie grachten van Amsterdam. Als je naar buiten kijkt zie je het standbeeld van de beroemde 19e eeuwse schrijver Multatuli van Hans Bayens.
Espen, opgegroeid in een klein dorp aan de Oslofjord in Noorwegen, vertelt dat hij dat altijd veel getekend heeft, maar dat hij nog meer geschreven heeft en dat zijn tekeningen aanvankelijk illustraties waren om de tekst te verduidelijken. Al van jongs af aan houdt hij een dagboek bij. “Een nieuw beeld in woorden beschrijven helpt om de essentie van het idee vast te leggen. Dan vergeet ik het niet meer. Het is minder ingewikkeld dan tekenen en komt vaak eerst.”
Tekenen was voor hem een manier om een plan te maken, schetsmatig. Het ging niet om het eindresultaat.
Een verhaal vertellen in beeld
Dat veranderde in 2020, toen hij al 20 jaar als kunstenaar actief was. Hij had op dat moment geen studio meer en hij voelde de behoefte een verhaal te vertellen in beeld. Hij wijst het werk aan, het hangt aan de muur en het heet ‘Down there on a visit’. We zien een houten trap naar beneden, erachter een bakstenen muur, een plakkaat op de muur met de tekst ‘Lead me, follow me’. Het stucwerk van de muur is op sommige plekken verdwenen. Op het vlondertje bijna onderaan loopt een fles wijn leeg. Onder de onderste trede heeft zich een flinke plas gevormd. De rust uit zijn andere tekeningen is er niet meer. Hier is iets heftigs gebeurd!
Het is een sleutelwerk, zegt hij. Omdat de tekening op zichzelf centraal ging staan. Hij greep terug op een eerder verhaal, maar toonde het op een nieuwe manier.
In Noorwegen had hij een kunstopleiding van vier jaar gevolgd. “Het was een basisopleiding, we kregen het klassikaal. We leerden over kleur en vormen en manieren om die over te brengen als tekenen en grafische technieken als etsen, drukken en litho’s.”
Naar Nederland
In 1996 ging hij naar Den Haag, naar de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten. Hij koos, na de propedeuse, de richting monumentale vormgeving. “Ik was van de laatste lichting van monumentale vormgeving. Die hield zich oorspronkelijk vooral bezig met kunst in de openbare ruimte: sculpturen en installaties. De toepassing was op het eind veel conceptueler geworden.” In 2000 studeerde hij af. Hij richtte een bureau op met een collega kunstenaar om kunst aan de man te brengen. “Ik ging tekenen om plannen uit te werken. Het bleef bij plannen maken. Achteraf gezien een dwaling in mijn kunstleven. Ik miste het fysieke van het materiaal, het handwerk.”
De tijd die volgde, de beginjaren van deze eeuw, werd een zoektocht naar een eigen artistieke vormtaal, via schilderen en fotografie bleef tekenen en schrijven de grondslag, ook voor een serie sculpturen van utopische gebouwen uit verpakkingsmateriaal, MDF (vezelplaat), metaal en piepschuim. Het ging over de ‘Toekomst van het verleden’. “Daaruit haalde ik veel inspiratie, de optimistische ideeën die komen en gaan in onze gedeelde geschiedenis, maar zelden waargemaakt worden.”
Thema
Zijn werk gaat over herinneringen, zegt hij. “Dingen die vergaan en gebroken zijn, die hun functie verloren hebben, en de nieuwigheid die daaruit groeit. Dingen ontwikkelen zich weer. Bepaalde elementen verwijzen soms naar universele concepten, de tekeningen van de gebroken tegels en de bakstenen, de vloeistoffen die te zien zijn, zoals in het werk ‘Down there on a visit’. Alles om ons heen is, net als wijzelf in constante verandering van de ene vorm naar een andere. Water, hoe bedrieglijk zacht het ook voelt, is een krachtig katalysator”
Herinneringen zijn heel vloeibaar, zegt hij. “Niets staat echt vast. Je haalt ’t naar boven en iedere keer is het verhaal net anders. ‘Hoe past het in waar ik nu mee bezig ben?’, vraag ik me dan af. ‘Hoe kan ik dat inbrengen in een tekening en verweven met wat er nu speelt, de beelden de directe omgeving oproept?’ Zoals het ventilatiegebouw bij de IJtunnel of brugwachtershuisjes. Die roepen associaties op. Daarmee kan ik een verhaal maken dat ik verwerk in mijn tekening.”
Brugwachtershuisjes
Het eerste werk van een brugwachtershuisje vormt een tweede sleutelwerk. Hij tekende er tot nu al een stuk of twaalf. “Het zijn gebouwen die veelal hun functie verloren hebben. Ze hebben iets verlatens, iets mysterieus. Op een van die tekeningen wilde ik iets in het raam laten zien, een reflectie van de hemel. Het was de eerste keer dat ik kleur combineerde met potlood. Kleur en reflectie, dat voegt iets toe. Ik voegde een extra dimensie toe aan het werk. Ik gebruikte de spiegeling ook om er naar binnen te kijken. En om vervreemding op te roepen.”
Sowieso gebruikt Espen weinig kleur. En als hij het gebruikt bevindt het zich vaak geïsoleerd in de tekening. Zijn dekentekening in het werk ‘To Lay a Ghost’ ( een blauw-groene deken op een schuurachtig huisje) springt er wat dat betreft uit. Zijn oefentekeningen op de computer zijn wel in kleur, laat hij zien.
Wat is zijn ervaring van het kunstleven?
Hij doet bijna elk jaar mee met het Tekenkabinet in Amsterdam. In maart had hij met Pieter Lemmens een duo-tentoonstelling bij Galerie Mia Joosten in de projectruimte BMB in Amsterdam, in 2024 had hij een expositie bij Herbert van der Brugghen. En verder heeft hij werk getoond bij Nieuw Dakota (de Zomertentoonstelling), de Art Garden in Hortus Botanicus, en kreeg hij bij Pulchri, als aanmoediging na het afstuderen een show. “Leuk, die exposities, de mensen die je er tegenkomt en collega kunstenaars waar je mee praat. Die gesprekken hoeven niet diepzinnig te zijn, het kan ook gaan over hoe iets gemaakt is. Hoe werk je? Het kan gaan over alledaagse dingen die toch belangrijk zijn voor het kunstenaarschap. Nu ben ik bijvoorbeeld bezig met een werk waarvoor ik veel vormen in papier wil snijden. Welk mes is het meest geschikt voor het snijden van collages. Van Lawrence Bailey, die o.a. prachtige papiercollages maakt, kreeg ik een goede tip.”
Espen Strandhagen staat ook op Instagram. “In plaats van het werk in een la te leggen, geef ik het een eigen leven. Je laat – als het ware – het werk vrij om op eigen benen staan, voor een publiek. Het is voor mij ook een stap om het los te laten, om zo iets nieuws te kunnen beginnen. Misschien geeft het iemand anders iets, roept het vragen op of emoties, verwondering of blijdschap. Het gaat ook om het vergroten van het begrip voor elkaar, het geven van een ander perspectief. Een opening om anders te zien, hoe dingen in elkaar steken. Matisse zei ooit (een uitspraak waar hij later veel spijt van had): kunst moet een comfortabele stoel zijn. Dat kan het ook zijn, maar ik denk dat het zoveel meer is dan dat. Het heeft ook een maatschappelijke functie. Niet onbelangrijk in goede zowel als donkere tijden.”
We lopen naar de achterruimte. Ik zie de schuinstaande tekentafel, waar al het werk geschiedt en zijn vele schetsboeken, inderdaad vol met teksten en tekeningen erbij en allen voorzien van gekleurde plastic uitsteeksels om dingen op te zoeken. Zijn schetsboeken van de laatste jaren hebben een groter formaat. “Die schetsboeken vormen voor mij een bron van ideeën en zijn tevens ook mijn archief.”
Afbeeldingen: 1) Together (Summer Gold), 2) Fotoportret: Lawrence James Bailey, 3) It came to nothing, 4) Down there on a visit, 5) Urban Romance,
https://strandhagen.nl/
https://www.instagram.com/espenstrandhagen/
https://www.tekenkabinet.nl/espen-strandhagen/
https://plantagedok.nl/event/expositie-untamed-territories/
Leave a Reply