Eva Besnyö (1910 Boedapest, Hongarije – 2003 Laren, Nederland) was een Hongaars-Nederlandse fotografe. Ze wordt beschouwd als een van de belangrijkste vrouwelijke fotografen van de 20e eeuw in Nederland. In haar werk staan fotografische eigenschappen als scherpte, aandacht voor het detail en voor de afdruk centraal.
Met twee zussen groeide ze op in een liberaal-joods gezin. Haar vader was de advocaat Bernard Besnyö, haar moeder Ilona Kelemen. De drie dochters van het echtpaar kregen een opleiding op het meisjesgymnasium. Eva Besnyö deed eindexamen in 1928.
Naar Berlijn
Zij kreeg voor haar 16e verjaardag een Kodak-boxcamera. Besnyö was in Boedapest het buurmeisje van Endre Friedmann (die zich later Robert Capa noemde) aan wie zij de eerste fotolessen gaf. Toen ze 18 was volgde ze met een Rolleiflex-camera een cursus reclame- en portretfotografie bij Jozsef Pécsi, maar ze leerde van hem ook architectuurfotografie.
Pécsi stimuleerde haar om naar Berlijn te gaan waar ze in 1930 als professioneel fotograaf aan de slag ging, als assistent van Peter Weller en René Ahrlé. Ze ontwikkelde haar eigen stijl, waarbij ze zich richtte op het vastleggen van het dagelijkse leven in de stad.
John Fernhout
In Berlijn maakte Eva Besnyö ook kennis met experimenteel progressief theater, film en dans. Vooral de Russische film, het Bauhaus en de Nieuwe Architectuur maakten indruk op haar en beïnvloedden haar werk. Een belangrijke vriend in die tijd was de kunstenaar György Kepes, die niet alleen een leermeester bleek op het gebied van vorm, maar haar tevens politiek en maatschappelijk beïnvloedde. Bij hem ontmoette ze de Nederlandse cameraman, fotograaf en regisseur John Fernhout (1913-1987), zoon van beeldend kunstenares Charley Toorop.
Eva Besnyö voelde zich steeds meer verwant met ‘links’. In het najaar van 1931 vestigde ze zich in Berlijn als zelfstandig fotografe. Ze leefde vooral van portretten en reportages, en ze werkte voor ‘Neofot’, een links persbureau. Het zou uiteindelijk haar meest artistieke periode worden, zoals ze zelf onder woorden bracht: “naast mijn moederschap de belangrijkste periode in mijn leven”. De opkomst van de SS in 1932 en de behandeling van joden deden Besnyö besluiten Berlijn te verlaten.
In de herfst van 1932 verhuisde Eva Besnyö naar Nederland (Amsterdam), samen met John Fernhout (1913-1987). Ze worden beiden actief lid van de Vereeniging van Arbeiders Fotografen (VAF), een vereniging die gelieerd was aan de Communistische Partij Holland. Besnyö trouwde met John Fernhout op 25 juli 1933 in Bergen.
Foto 37 in Stedelijk Museum
In Nederland hield Besnyö in 1933 haar eerste solotentoonstelling, bij Van Lier; eerst in Amsterdam, vervolgens in Rotterdam, Utrecht en Amersfoort. Vanaf 1934 deelde ze een atelier op de Keizersgracht met de fotograaf Carel Blazer. Ze werkte voor kranten en persbureaus. In het atelier maakte ze vooral portretten en foto’s van kinderen. Maar ze maakte ook reportages buiten de werkplaats, zoals die van de krottenwijk Kiserdö in Boedapest, en ze fotografeerde veel architectuur. In 1937 leverde Besnyö een groot aandeel in de organisatie van ‘Foto ‘37’, een grote tentoonstelling in het Stedelijk Museum te Amsterdam, een tentoonstelling die bedoeld was om de sociale status van fotografie te verhogen.
Tweede Wereldoorlog
Vanaf 1938 raakte Besnyö bevriend met de grafisch ontwerper Wim Brusse. Ondanks het uitbreken van de tweede wereldoorlog kon Eva Besnyö tot 1942 blijven fotograferen. Maar in de herfst van ’42 werd het te gevaarlijk en moest zij onderduiken. Dankzij beeldend kunstenaar Willem Arondeus kreeg ze in februari 1944 een vals persoonsbewijs en werd ze geariseerd. Dit stimuleerde haar en Wim Brusse om zelf ook verzetsactiviteiten te ontplooien; Besnyö maakte vooral pasfoto’s voor persoonsbewijzen. Na de oorlog scheidde ze van John Fernhout en trouwde in 1947 met Wim Brusse (1910-1978). Van hem kreeg ze een zoon (1945, Bertus) en dochter (1948, Iara). Het huwelijk hield stand tot 1968.
In de naoorlogse periode, met inmiddels twee kinderen, combineerde Besnyö het moederschap met foto-opdrachten. Architectuurfoto’s en werken vanuit het atelier interesseerden haar nu minder, ze wilde het liefst mensen fotograferen.
Eva Besnyö was betrokken bij de oprichting van de Gebonden Kunstenaars federatie (GKf), in het bijzonder bij die van de Vakgroep fotografie. In 1952 nam ze deel aan ‘Tentoonstelling Photografie’ in het Stedelijk Museum.
Eva Besnyö en Dolle Mina
In de jaren ’70 sloot Besnyö zich aan bij Dolle Mina en volgde met de camera vooral alles dat zich in Amsterdam afspeelde. Ze werd niet alleen de fotograaf van Dolle Mina, maar raakte er zelf ook actief bij betrokken. Dit werken voor de vrouwenbeweging veroorzaakte een omslag in haar manier van werken: het belangrijkste doel werd het documenteren van deze beweging, esthetische principes raakten daarbij van ondergeschikt belang.
Op latere leeftijd moest Eva Besnyö stoppen met fotograferen vanwege haar steeds slechter wordende ogen. In die tijd heeft ze wel haar fotoarchief op orde kunnen brengen en stond het af aan het Maria Austria Instituut in Amsterdam. In juli 2001 verhuisde ze naar het Rosa Spierhuis te Laren, waar ze in het voorjaar van 2003 nog een expositie van haar werk hield.
Eva Besnyö overleed op 12 december 2003 in Laren, op 93-jarige leeftijd. Ze is begraven op Zorgvlied te Amsterdam.
Privécollectie
Fotografe Eva Besnyö (1910-2003) stelde aan het einde van haar leven haar privécollectie samen. Een strenge selectie van werk uit haar lange carrière. Die collectie liet ze drukken bij meesterdrukker Michael Windig. Het was haar nalatenschap aan haar dochter Iara Brusse.
14 prints werden in de zomermaanden van 2024 geëxposeerd in het Rietveldpaviljoen in Amersfoort.
Sandvoort Galerie biedt de prachtige prints uit die collectie aan, allemaal op barietpapier van 50x40cm. De prints zijn aan de achterkant met potlood gesigneerd.
Met dank aan Sandvoort Gallery, Maria Austria Instituut, Atria en Wikipedia.
https://sandvoort.gallery/
https://fotogenootschap.nl/
https://atria.nl/
Leave a Reply