Elisabeth Samsomhuis

De naam van Elisabeth Samson komt voor in alle grote historische werken over Suriname, omdat ze in 1764 wilde trouwen met een witte man. Aangezien ze een 100 procent negerin was, -een gebruikelijke beschrijving in de tijdgeest van de 18de eeuw- was dit volgens het koloniaal gezag onmogelijk, omdat er sinds gouverneur van Sommelsdijk (1685) een wet was, die huwelijk tussen wit en zwart verbood. (In die tijd was ‘zwart’ 100 procent Afrikaans, men bezigde daarvoor het nu beladen woord ‘neger’) Elisabeth Samson, die een VRIJE vrouw was, schreef een verzoekschrift aan de eigenaren, de directeuren van de Geoctroyeerde Sociëteit.

Het hoogste gezag in de kolonie, Hof van Politie, schreef ook: ze hadden in hun brief 19 argumenten tegen dit huwelijk, maar moesten toegeven dat er in dit specifieke geval wel één argument was in t voordeel van het huwelijk, en dat was het feit dat die vrouw ZO RIJK was en ‘door dit huwelijk zou haar rijkdom dan bij de ‘blanken’ terechtkomen, want het was niet goed als ‘negers’ rijk waren.’

De Geoctroyeerde Sociëteit durfde niet te beslissen en zond de brieven naar de Staten Generaal, die na ruim drie jaar beslisten dat er geen Hollandse wet tegen dit huwelijk was, maar toen was de aanstaande bruidegom al overleden. Elisabeth Samson vond echter een andere en trouwde in december 1767 met de witte Hermanus Daniel Zobre die 22 jaar jonger was dan zij.

Iedereen vroeg zich af, hoe deze zwarte vrouw zó puissant rijk was geworden. Historici veronderstelden en schreven dat ze zeker de slavin en concubine van een witte man geweest moest zijn die haar de vrijheid had geschonken en haar zijn bezit had nagelaten.

Surinaamse auteur Cynthia Mc Leod heeft ruim twaalf jaar zeer intensief historisch onderzoek gedaan naar dit opmerkelijk stukje uit onze geschiedenis. Zij kon al na vier jaar archief-onderzoek aantonen, dat deze veronderstelling slechts berustte op het idee van ‘White supremacy’. Want met feiten en documenten kon zij bewijzen, dat de vrij geboren Elisabeth Samson haar rijkdom zelf had vergaard. Zij was in haar tijd waarschijnlijk de rijkste vrouw van Suriname, dankzij haar intellect, kennis en haar vermogen tot zaken doen.

In een wetenschappelijk document, uitgegeven door de Universiteit van Utrecht werd dit duidelijk gemaakt. Ook wordt aangetoond hoeveel en welke vormen van tegenwerking zij heeft ondervonden en hoe ze die allemaal heeft overkomen. Mevrouw Mc Leod zette haar research voort, en publiceerde in 2000 -na twaalf jaar research- de roman: ‘De Vrije negerin Elisabeth’, die veel drukken kende en in het Engels vertaald is.

Het huidige pand Wagenwegstraat 22, is het huis dat door deze Elisabeth Samson is gebouwd (ca 1742). Ze heeft er gewoond met haar eerste partner Carl Otto Creutz, die kapitein was in t leger van de Sociëteit, en in 1748 vredesbesprekingen heeft gevoerd met opperhoofd Adoe. Na Creutz’s overlijden in 1762 wilde Elisabeth wettig trouwen, wat uiteindelijk lukte in 1767 en ze woonde in ‘t huis met haar wettige echtgenoot tot haar overlijden in 1771. (Mc Leod heeft op papier de inventaris en de inrichting van het gebouw destijds).