De Bergkerk van Deventer is twee maanden lang het decor van het werk van de kunstenaar Rob Ruimers. Ik had zijn werk eerder gezien in Breed Art Studios in Amsterdam waar zijn sculpturen samen met de schilderijen van de Italiaan TENEDLE te zien waren. Het was inderdaad een beetje CARTOONESQUE, zoals de tentoonstelling heette. Ruimers’ vrij massieve werken konden door middel van het pompen met een fietspomp in beweging gebracht worden.
Fietspompen
Die fietspompen zie ik terug in wat ik maar even ‘de afdeling fitness’ noem, in het linker transept, door Ruimers ook wel als speeltuin aangeduid. Met een familieschommel, een wip, diverse flinke keramische blokken, waarvan een deel met een pneumatisch systeem omhoog gepompt kan worden, ridiculiseert Ruimers het feit dat de mens denkt alle wereldproblemen technisch op te kunnen lossen. Ook staat er een groot beeld, afgeleid van een fruitautomaat, die onderin – in plaats van fruiticoontjes – verschillende woordcombinaties laat zien van de woorden: Say-Send-No-More.
Die afdeling staat achter vier oranje ovalen ‘poorten’ die eruitzien als de toegangspoortjes van de NS; dezelfde toegangspoortjes staan voor het rechter transept van de kerk, maar daar is de inhoud heel anders. Er staan acht enigszins schuine bouwvallige dozen van keramische platen. Ik vroeg me af wat het voorstelde; in een rondje dat ik even later met Rob Ruimers door de tentoonstelling maak vertelt hij dat het een soort van ontoegankelijke opvangunits zijn voor vluchtelingen en daklozen, refererend aan Fort Europa. Een zoektocht op internet leert dat 30 tot 50 procent van de wereldbevolking nog in lemen huizen woont. Op de hoeken ervan staan metalen uitsteeksels die diverse associaties oproepen. Suggereren ze een grotere restruimte, ruimte voor dromen, antennes of masten voor verbinding met de rest van de wereld?
Homo Ludens
Waar gaat het om in het werk van Rob Ruimers? De titel van de tentoonstelling ‘Alsof er niets is gebeurd ’ lijkt erop te wijzen dat er juist van alles gebeurd is dat een ongekende creatieve stroom op gang heeft gebracht. De Homo Ludens, de spelende mens, staat centraal, dat is duidelijk: 14 van de 20 werken hebben Homo Ludens in hun naam, van Homo Ludens Uhu (2024) voorin de kerk tot en met Homo Ludens Confessio, (2022) op het hoofdpodium.
Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat ik het de kunstenaar zelf kan vragen. Ruimers: “In de kern draait het om de wereld die wij mensen gemaakt hebben en nog steeds maken. Aan de ene kant heb ik bewondering voor grootse prestaties, aan de andere kant heb ik diepe zorgen wat wij mensen de aarde en elkaar aandoen. De evolutie heeft zijn keerzijde: de middelen worden steeds geavanceerder, maar het gedrag kan dit niet volgen, sterker nog, het valt soms zelfs tot primitivisme terug.”
Hij heeft geprobeerd vrolijk werk te maken, want het heeft geen zin de mens te blijven belasten met ‘zwaar geëngageerd werk’. Nu de wereld gokverslaafd is geworden door de sociale media is hij tot de conclusie gekomen dat we vooral willen spelen. Humor zit er zeker in, bijna alle werken doen je even glimlachen. Hij wil ook niet te veel vertellen, zegt hij, de kijker moet zelf aan de slag en wellicht haalt die kijker iets heel anders uit een werk dan Ruimers erin gelegd heeft. “Ik hoop in elk geval te kunnen verwonderen.”
Een rondje door de Bergkerk
Met deze wetenschap lopen we opnieuw van de ingang van de Bergkerk naar het hoofdpodium, waar vroeger het altaar stond.
We zien ietsje voorbij de ingang twee grote bruine keramische balkachtige vormen met een opening erin, van voren enigszins vooruitstekend. Ze lijken enigszins op grote klompen. Dat moet wel een uitnodiging van de kunstenaar zijn erin te stappen en met deze stenen voeten rond te gaan kijken. “Onze onhandige stappen over de aardkloot”, zegt de kunstenaar.
Dat gedaan hebbende zie ik twee grote zuilen helemaal beplakt met foto’s op mousepads, ze hebben Aziatische taferelen. Ik haal Ruimers er toch maar even bij. “Ik was in 2011 voor drie maanden in China in een “Artist in Residence” bij het Chinese European Art Centre in Xiamen. Binnen zes weken wilde ik een solo-expositie realiseren over wat deze nieuwe omgeving met mij deed. Met camera en soundrecorder ging ik wandelen. Ik zag een grote bouwwoede, mensen die op straat leefden, sommigen zelfs onder straat. Ik heb de zuilen van de kerk als een soort ouderwetse reclame peperbussen ingericht met mijn foto’s, die vooral over gedragingen en de gevolgen daarvan gaan. Daarbij gaan de beplakte zuilen een verhouding aan met de oude fresco’s in de kerk zelf en de kansel.”
Rupswagentje
Iets verder rechts zie ik een rupswagentje dat aangestuurd kan worden met een rode hendel. Het wagentje heeft van voren een schuif om ongerechtigheden weg te schrapen. Het heet Homo Ludens Anaticula (2025). Het heeft gouden rupsbandelementen, die eruitzien als goudstaven, maar ook herinneren aan Stolpersteine.
Anaticula, (duweendje), benadrukt de achteloosheid waarmee wij over onze geschiedenis lopen en alle oneffenheden vlakstrijken, zegt Ruimers. De zijvleugels hebben we al bekeken, we lopen door naar Het Heilige der Heiligen dat wordt bewaakt door twee sfinxen als poortwachters. Ruimers:”Symbool sinds millennia voor zelfverheerlijking van autocraten. De donkerblauw betegeling op Mon Bonheur verwijst naar het uniforme blauw van de kledingetiquette van de elite. Tevens zien we dit blauw terug in de glasspiegeling van wolkenkrabbers; op de rechter sfinx (Mon Bonheur B) is een schuin gebouw te zien geïnspireerd op de tv-toren van Rem Koolhaas in Beijing. Deze Sfinx komt zelfs in beweging met de fascinerende traagheid van een jaknikker.” Toont Ruimers hiermee het uitputten van de aarde of van Jan met de Pet aan? Beiden, denk ik.
Daarachter staat triomfantelijk op een grote zwarte doos, een soort Kaäba, een skyscraper, afgeleid van de Burj Khalifa in Dubai, die steeds ranker wordt tot er uiteindelijk een streep naar boven overblijft en opgaat in het luchtledige. De grote zwarte doos is ook een verwijzing naar het zwarte vierkant van Kazimir Malevitsj. Ruimers versmelt hiermee het kapitalisme en het digitale tijdperk tezamen tot een nieuw hedendaags suprematisme. Op de bovenbalk van het zwarte blok staan dubbele kruisen en de titel in een soort Assyrisch handschrift. Het dubbelkruis bestaat uit de letters HL=, wat staat voor ‘Homo Ludens Est’, verneem ik.
Ik loop door naar de achterkant van het zwarte blok en zie daar twee soortement biechtstoelhokjes. Gescheiden van elkaar kan men door de porseleinen panelen (met 12 dubbele kruisen, is HL=) elkaar vaag aanschouwen. Alles is gevat in een ouderwets knikkerspel, uitmondend in een bakje met drie ijzeren balletjes. Die balletjes kun je door de knikkerbaan sturen en dan lopen ze uiteindelijk weer naar beneden, vervaarlijk tikkend tegen de porseleinen vignetten, terug in het bakje. Een bekend speelgoed van vroeger. Niet alleen maatschappijkritisch, maar ook nostalgisch, zoals de hele biechtstoel. Ruimers wijst naar de mooie doorkijk naar het orgel voorin de kerk en de relatie van de heiligenbeelden en zijn manier van geloof uitdragen. Al met al is het een indrukwekkende tentoonstelling met een indringende boodschap.
Heeft Rob Ruimers een sleutelwerk in zijn oeuvre?
Dat heeft hij. Het is zijn beeldserie ‘De Mooie Mensch’ uit de jaren 2007 – 2011. Het gaat over het menselijk instinct, niet over erotiek, maar over het verlangen om zonder regels los te kunnen gaan. De inspiratie daarvoor deed hij op tijdens een residency in ArToll Kunstlabor in Bedburg-Hau bij Kleve (DE) waar hij een maand werkte aan een wandschildering. “Daar durfde ik verder te gaan in uiting en voorstelling dan eerder.”
De tekst en bijbehorende schilderijenserie ‘Polonaise’ van Bram Vermeulen was hem op het lijf geschreven:
En lopen doen we alleen
Achter een ander aan
Lachen doen we alleen
Waar iedereen om lacht
Alleen doen we niets
Dus we hebben het nooit gedaan
Hoe lang is hij kunstenaar?
Hij heeft op de Tehatex in Tilburg gezeten. Hij werkte eerst in het bedrijfsleven in talloze banen en functies om vervolgens 11,5 jaar op een scheepswerf als leidinggevende te werken en vervolgens tien jaar bij het EKWC, het Europees Keramisch Werkcentrum als ovenmeester. “Ik begon in 1996 als kunstenaar, ik was toen al 36”.
Het kunstenaarschap is de mooiste baan tot nu toe, zegt hij, maar ook de moeilijkste. “Authentieke kunstenaars en de mores van de kunstwereld zijn in mijn visie twee totaal aparte dingen.”
Tot slot, wat is zijn artistieke filosofie?
“Ik heb een innerlijke noodzaak om mijn gedachten vorm te geven in beeld en/of klank.”
Afbeeldingen: 1) Homo Ludens Anaticula, 2) Homo Ludens Dolium, 3) Homo Ludens Fati, 4) Homo Ludens Libratum, 5) Homo Ludens Sella, 6) Homo Ludens Uhu, 7) No title, 8) Mon Bonheur A, sideview, 9) Mon Bonheur B, rearview, 10) portretfoto Rob Ruimers
https://robruimers.nl/
https://www.instagram.com/robruimers/
https://bergkerkdeventer.nl/evenement/alsof-er-niets-is-gebeurd-rob-ruimers/
Bergkerk concert
Op 14 juni om 15:00 uur geeft het Deventer Vocaal Ensemble in de Bergkerk in Deventer een concert “Alsof er niets is gebeurd”, tussen de beelden van Rob Ruimers. U hoort moderne koormuziek van Esenvalds, Glass, Lang, Vasks, Tavener, Shaw en anderen. Ook zingen we “Growing against the wind” van Kate Moore, over herinneringen aan Etty Hillesum in Amsterdam.
In deze muziekstukken worden kritische vragen gesteld over hoe we als mensen met elkaar omgaan en wordt hoopvolle tegenhang geboden, net als in de expositie van beelden van Rob Ruimers. Rob slingert de bezoeker heen en weer tussen de vele mooie kanten van de mens – zijn prestaties, humor, vermogen tot compassie en samenwerking – en de keerzijde van zijn aanwezigheid op aarde. Hij heeft zich voor deze beelden laten inspireren door het lied “Alsof er niets is gebeurd” van Maarten van Roozendaal.
Het concert is deels a capella, wordt deels begeleid op marimba door Ramon Lormans en staat onder leiding van dirigent Elske te Lindert. Bij één stuk doen ook wijnglazen mee.
Leave a Reply