Op de allereerste Van der Linde EXPO in het Vrij Paleis zag ik een gouden silhouet op de muur. Het was iets bijzonders. De maker stond ernaast: Saeed Zamzam, oorspronkelijk uit Syrië. We spraken af om er in zijn atelier verder over te praten.
Een paar dagen later ben ik in het atelier in Slotervaart. De Sloterplas ligt iets verderop. Het voormalige schoolgebouw is onlangs omgebouwd tot atelierruimte. Er zijn net mensen ingetrokken. Met enige moeite vind ik Saeeds atelier, dat al volledig is ingericht. Veel kunstwerken aan de muur links en een bureau rechts. Saeed: “Het gebouw wordt begin juni officieel geopend.”
Identiteit en emotie
Hij zegt dat al zijn kunstwerken over identiteit en emotie gaan. “Ik kijk naar lichaamstaal. Het lichaam zegt meer dan iemands woorden. Iedereen begrijpt de taal van het lichaam.”
Al zijn schilderijen beelden een mens af. Soms zijn er twee, dan gaat het om de interactie. Eerst schrijft hij een verhaal, zegt hij. Vervolgens vraagt hij een danser om de gewenste vorm uit te beelden. Daarna trekt hij een lijn die uiteindelijk weer op hetzelfde punt uitkomt. “In mijn ogen is dat de lijn van ieder mens, ‘van eerste adem tot dood’. Tegelijkertijd is het een oneindige, onophoudelijke beweging.”
De beelden die hij heeft getekend roepen een gevoel op; ze vertellen een verhaal dat de diepere betekenis achter de scène overbrengt. Met deze scènes stelt hij zich open voor de kijker. De werken gaan over zijn leven, zijn reizen en zijn ontwikkeling. Er zijn scènes uit Syrië, Libanon, Hongarije en Nederland. Hij voelt zich gesteund in zijn kunst: “Mensen geloven in mijn kunst. Ik ben hier nu viereneenhalf jaar. Na negen maanden had ik mijn eerste tentoonstelling in Nederland.”
Goud
Hij gebruikt altijd goud in zijn schilderijen. “De hele wereld vecht om goud, olie en diamanten. Maar mensen zijn het echte goud. Oorlogen zouden niet om grondstoffen moeten gaan. Als de mensheid centraal staat, zal het besef doordringen dat oorlogen zinloos zijn. Het belang van de mensheid is zo groot dat ik het in goud uitdruk. Het is zeker een duurder materiaal dan gekleurde verf, maar op die manier pikken de kijkers de boodschap beter op. Kunst is echter meer dan een boodschap, of iets moois aan de muur; het is een gevoel.”
Veel mensen begrijpen zijn schilderijen, zegt hij. Soms tekent hij twee figuren, een meisje en een jongen, allebei vanuit dezelfde lijn. “We zijn allemaal met elkaar verbonden; soms vergeten we dat.” Als kunsttherapeut geeft hij hierover workshops aan kinderen en volwassenen. “Dan geef ik ze de opdracht om een willekeurige lijn te tekenen die uiteindelijk weer bij het beginpunt moet uitkomen. Vervolgens vraag ik de leerlingen om de vlakken in te vullen met een specifieke kleur. Daarna moeten ze uitleggen waarom ze voor die kleur hebben gekozen.”
Interieurontwerp en scenografie
Hij studeerde interieurontwerp aan de Universiteit van Aleppo en doceerde vervolgens aan de Universiteit van Damascus als assistent van een professor. Daarna was hij drie jaar verbonden aan de particuliere universiteit van Yarmuk. Daar studeerde hij scenografie om als theatermaker de theatrale realiteit voor toneelstukken en films vorm te geven. Na zijn afstuderen werkte hij als scenarioschrijver in Syrië en Libanon. Hij was art director voor meer dan 20 toneelstukken en 25 korte films.
De Blinde en de Stomme
Ik draai me om om een aantal van zijn schilderijen van dichterbij te bekijken. In een van zijn werken zien we de gezichten van twee figuren met verband om; de ene heeft een blinddoek, de andere een doek over zijn mond. “Ik probeer de twee mensen met elkaar te laten praten. Het heet ‘De Blinde en de Stomme’. Persoon 1 ziet niets, schreeuwt en gilt; persoon 2 ziet alles, maar wil niet praten.
Er zijn een aantal werken waarin mensen worden ingesloten door dikke lijnen, grenzen. “Ik heb ze getoond op mijn tentoonstelling ‘Point of Stability’. Machthebbers leggen grenzen op aan andere mensen. Ze behandelen die mensen als marionetten. Als gewone mensen proberen we met die grenzen te leven. Er is een close-up schilderij waarop het lijkt alsof er geen grens is, maar ernaast hangt het volledige werk, en je ziet dat ook deze persoon met grenzen te maken heeft.
In een ander werk zien we een cirkel: de maan; die ligt in schaduwlicht. Het zwart is de schaduw. Er omheen zien we twee dansers, een man en een vrouw. “De vrouw is echt belangrijk in het leven. In mijn cultuur heeft de man alles in handen. Hier in Nederland heerst een andere cultuur: vrouwen doen veel dingen, je bent een vrouw en je kunt doen wat je wilt.”
Geel is de kleur van een zonnige ochtend, een oprecht moment; Groen staat voor de natuur, voor een boom of een plant, het straalt rust uit.” Het is niet voor niets dat je veel groen en blauw in een ziekenhuis ziet. Het zijn goede kleuren voor de ogen. Als mensen de kleur rood kiezen en zeggen dat het de kleur van bloed is, dan roept dat vragen op over die persoon. Misschien is er iets mis met die persoon. Ik heb geen connectie met bloed. Ik heb veel bloed gezien in mijn land.”
Iedereen kan vliegen
“Mensen hebben veel mogelijkheden, maar worden vaak klein gehouden”, zegt hij terwijl we naar een mens met vleugels kijken. “Door pesten hebben we geen energie meer over, maar mensen kunnen ‘vliegen’, iedereen kan vliegen. We hoeven niet eens te praten, we kunnen het met onze lichaamstaal doen.”
Toen hij in Nederland aankwam, ging hij in therapie. “Een therapeut kan met je praten en je de oplossing wijzen. Maar uiteindelijk moet je het zelf doen.”
Hij laat een poster zien van zijn tentoonstelling over de Arabische cultuur, met Arabische kalligrafie naast de figuren. Die tentoonstelling had hij tweeënhalf jaar geleden in een galerie in de Jordaan. Naast een figuur staat de tekst ‘Salam’ (vrede). Naast een andere figuur staat ‘Geef me gewoon rust voor mijn lichaam’.
Hij heeft drie tentoonstellingen in Nederland gehad; daarvoor twee in Syrië. In Libanon maakte hij korte films en in Hongarije studeerde hij Engelse taal en literatuur.
Het Droomproject
Het project gaat over lichaamstaal in ballingschap: wanneer het lichaam zwijgt en de identiteit spreekt, zegt hij.
Hij heeft die droom vormgegeven in Het Droomproject. In een glazen huis gaat hij op glas schilderen. “Het gaat over vrede. Ik ga verschillende mensen op glas afbeelden; dit kunnen vluchtelingen zijn, arbeiders uit het buitenland. Ik heb een 3D Max-foto gemaakt.” Hij laat de foto zien. Het lijkt inderdaad op een glazen huis. “Ik wil de kijker hiermee een bepaald gevoel geven. Er komt een moment dat dit project gerealiseerd zal worden. Ik ben er ook van overtuigd dat een museum dit glazen huis zal tentoonstellen.”
Tot slot, wat is zijn artistieke filosofie?
“Het gaat over de mens. Kunst is niet per se iets zoets, iets dat goed past aan de muur van de woonkamer. Kunst is gevoel. Ik schilder geen mensen, maar gevoelens. En mensen kunnen dat tot zich laten doordringen.”
Afbeeldingen: 1) Be Free, 2) Blind, 3) Certainty, 4) Controlled, 5) Solemnity, 6) portretfoto Saeed Zamzam
https://www.instagram.com/saeedzamzam/
https://www.facebook.com/saeed993/?locale=nl_NL
https://4everjang.com/art/index.php
Leave a Reply